Рабочая программа по бурятской литературе (3 класс)
рабочая программа
Рабочая программа по бурятской литературе
Скачать:
Вложение | Размер |
---|---|
![]() | 98.41 КБ |
Предварительный просмотр:
Администрация МО Заиграевский район
Управление образования администрации МО Заиграевский район
МБОУ «Ацагатская средняя общеобразовательная школа – интернат»
Утверждаю __________ Согласовано_____ Программа рассмотрена и
Директор МБОУ Зам. директора по УВР одобрена на заседании
«Ацагатская СОШ-И» /Доржиева Б. В. ./ педагогического совета
/Рандалова О. В. ./ от «31» 08 2018г. «Ацагатская – СОШ-И»
Приказ № § Протокол №
от «1» _09_ 2018г. от « 30 » 08_ 2018г.
Рабочая программа
По Бурятской литературе______________________________________________________________
Класс ____3___________________________________________________________________
Предмет Бурятская литература_________________________________________________________
Количество часов ________3____________________________________________________
Преподаватель Дондукова Оюна Цыбиковна___________________________________________
2018-2019 уч. г
Тайлбари бэшэг
Тус программа РФ hуралсалай хуули, Буряад Республикын hуралсалай болон эрдэм ухаанай министерствын дурадхаhан Буряад һургуулиин программанууд дээрэ γндэhэлжэ зохёогдобо.
Тγрэлхи хэлээр 3 классай ажалай программа Асагадай юрэнхы hуралсалай дунда hургуули-интернадай 3 классай hурагшадта зорюулагдана.
3 класста тγрэлхи хэлэ γзэлгын зорилгонууд:
- hурагшадта тγрэлхи хэлэ шудалан ʏзүүлхэдээ, буряад хэлэнэйнгээ баялигтай гүнзэгыгѳѳр танилсуулха;
- Буряад арадайнгаа ажабайдал, тγγхэ, заншал, зан абари ʏзэжэ байгаа зохёолнууд дээрэ ʏндэhэлэн, hайнаар ойлгуулха;
- hурагшадые Буряад Республикын гүрэнэй аман ба бэшэгэй хэлэтэй болгохо;
- Ниитын болон ажахын хэрэгтэ тγрэлхи хэлэеэ хэрэглγγлжэ hургаха;
- Арадайнгаа түүхэ, аман зохёолойнь баялиг, ёhо заншал, соёл болбосорол – эдэ бγгэдэндэ тγшэглэн, тэдэниие hургажа, хүгжөөжэ, хүмүүжүүлжэ, буряад үндэhэ яhатанай гγнзэгы мэдэрэл бүридүүлхэ.
Задачанууд:
- Ажабайдалай γзэгдэлнγγдэй, нютагайнгаа байгаалиин гоё hайханиие зγбөөр сэгнэдэг хγн болгожо hургаха юм. Тэдэниие тγрэhэн эхэ эсэгэеэ, аха зониие хγндэлхэ гэhэн арадай hайн hайхан заншалые хγндэлжэ баримталха дадалтай болгохо.
- Хэлэлгэ, ухаан бодол хүгжөөхэ, арадай тγγхэдэ, уран зохёолшын зохёол соогоо харуулhан γе сагта, арад зоной ажал хγдэлмэриинь аша туhада, γйлэ хэрэгтэ, ёhо заншал, гуримда hурагшадай анхарал хандуулха, олониитын ажабайдал тухай ойлгосыень саашань γргэдхэхэ, мэдэсыень гγнзэгырγγлхэ, hурагшадай зан заншал, сэдьхэл ухаа, бодол хγсэл зγбөөр, даамайгаар бγрилдγγлхэ, тγрэл арадайнгаа хэлэдэг γндэhэн хэлые hайнаар шудалжа, хγнэй ойлгохоор, тодо hонороор хэлγγлжэ hургаха шухала.
- Эхэ һайхан хэлэндээ дурлаха сэдьхэл түрүүлхэ, һурагшадые тγрэhэн нютаг ороноо hайнаар мэдэхээрнь, дуратайгаар хүмүүжүүлхэ;
Валеологическа: Санитарна – эпидемиологическа дүримүүдэй, нормативуудай ёhоор зохид, тааруу байдал зохёохо, (Сан ПиН 2.4.2.№ 1178-02); ерээдүйн ажабайдалда бэлдэхэ,
- элдэб ондоо аргануудые һэлгэн зааха,
- хэшээлдээ амаралгын үенүүдые оруулха;
- хэшээлдээ зохид байдал тогтоохо.
Предмедэй онсо илгаа
Предмедэй характеристикэ
Түрэлхи хэлэ үзэлгэ болбол имагтал түхэл янза дүрсѳѳр харуулдаг дээрэћээ hурагшадые арад зондоо үнэн сэхээр хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ тон ехэ удха шанартай.
Һуралсалай принципүүд
Программада дидактикын хамтын түхэлэй принципууд, гадна өөрсэ маягтай эрдэмэй-методическа принципүүд оронхой.
hурагшадай наhанай шэнжэнγγдые хараада абалга
3 класста тγрэлхи литературын программа тематическа гол ёhоной γндэhэн дээрэ байгуулагданхай. Эндэ арадай аман зохёолнууд, тγрэлхи хэлэн сооhоо удхын ба байгуулалтын талаар hурагшадай ойлгосо, мэдэсэдэ таарамжатай уран hайханай зохёолнууд шэлэгдэн абтажа, тайлбарилан уншахаар, шудалан γзэхөөр хараалагдана. Эдэ зохёолнууд хадаа түүхын үе сагтай, арад зоной үйлэ хэрэгтэй, түүхэтэй, түрүү хүнүүдэй дүрэтэй сэхэ холбоотой юм.
Программын материал һурагшадай наһанай шэнжэнүүдые хараада абажа зохёогдонхой.
Программа бэелүүлхын тула һургуули бүхы байдал зохёогдонхой (санитарно-эпидемиологическа дүримүүд ба нормативуудта тааруу (Сан ПиН 2.4.2.№ 1178-02), буряад хэлэнэй танхим соо дулаанай ба гэрэлэй талаар Сан ПиН-эй нормонуудта тааруу, һурагша бүхэндэ онсо анхарал хандуулагдана.
Программа бэелүүлэгдэхын тула элдэб түхэлэй хэшээлнүүд, түхэлнүүд, ажалай янзанууд, һуралсалай арганууд хэрэглэгдэнэ.
Педагогическа технологинууд болон арганууд
Һурагшадай психологическа болон наһанай онсо илгаа хараада абажа, мүнөө γеын педагогическа технологинууд хэрэглэгдэнэ:
- Холбоо харилсаанай онол арга
- Нааданай технологи, проблемнэ, дифференцирована һургалга, мэдээсэлэй технологи.
- Традиционно технологи
Арганууд: словесные, наглядные, практические, поисково-проблемно-поисковый, самостоятельные работы, стимулирования, контроль и самоконтроль (обратная связь), репродуктивные (лекции, доклады, сообщения), индуктивный (от частного к общему), дедуктивный (от общего к частному).
Программа 2018-2019 һуралсалай жэлдэ Асагадай юрэнхы һуралсалай 2 класста заахын тула зохёогдонхой, неделидээ 3 час үгтэнэ, жэл соо 102 час.
Программын бусад дисциплинануудтай холбоон
Һургуулида буряад хэлэн шудалагдадаг ушарһаа буряад хэлэнтэй холбоотой заагдана. Ород литературатай ойлгосонуудайнь адлирхуу тула дүтэ харилсаатайгаар заагдаха.
hурагшадай мэдэсэ шалгалга
(Формы текущего и итогового контроля) Шалгалта: тестнγγд, бэшэмэл харюунууд hурагшадтай уридшалан хγдэлэлгэ, хγсэд шиидхэгдээгγй асуудалнуудые шэнжэлγγлэн тайлбарилга, уран гоёор хөөрэлгэ, уншалга.
Дүн гаргалгын шалгалта: асуудалнуудта харюу, тестнγγд, хөөрэлдөөн. Аман шалгалтаар элирγγлэгдэхэ γрэ дγнгγγд: hурагшадай хэлэн тодо сэбэр, уян нугархай, һанал бодолоо эли тодоор холбожо, мэдγγлэл, γгγγлэл болгон хэрэглэжэ шадаха ёһотой.
Хүлеэгдэхэ дүнгүүд
Уншалгын дγршэл.
Зγбөөр, уранаар бγхэли γгэнγγдээр уншалга. Yгэнγγдые тодоор γгγγлхэ, интонаци сахижа шадаха, зогсолто хэхэ. 20-35 γгэ уншаха болохо.
Буряад литератураар шадабари
Yхибγγнэй өөрын хγгжэлтын дγнгγγд (личностные результаты) –
Өөрын ба хγнγγдэй ажабайдалда тγрэл хэлэн ямар γγргэтэйб гэжэ ойлгоно(хэлэнэй аргаар хажуудахи хγнтэеэ харилсанаб, бэшэмэл текстын удха γзэнэб гэжэ ойлгоно), хγнэй аман ба бэшэгэй хэлэлгын онсо өөрэ байhын ойлгоно (аянга, хэлэлгын темп, γгэнγγдэй болон сэглэлтын тэмдэгγγдэй γγргэ).
Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД):
- багшатаяа хамта хэшээлэйнгээ зорилго табиха;
- хэшээлдээ юу хэhэнээ хойно хойноhоонь тоолохо;
- юу хэхэ гээшэбиб гэжэ уридшалан хэлэхэ (прогнозировать);
- өөрынгөө, нγхэдэйнгөө, классайнгаа ажал багшатаяа сугтаа урид зохёогдоhон тусхай критеринγγдээр шалгаха:
- багшын γгэhэн тγсэбөөр, алгоритмаар хγдэлжэ шадаха.
Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД):
- номоор хγдэлхэ(номой гаршагтай, тусгаар тэмдэгγγдэй γγргэ ойлгохо);
- зураг хаража гγ, али текст уншажа асуудалнуудта харюу олохо;
- багшатаяа болон нγхэдтэеэ хамта дγн гаргаха;
- текстын удха дамжуулха.
Харилсаа шадабари (коммуникативные УУД):
- өөрынгөө hанал бодол аман хэлэлгээр, тиихэдэ багахан текст зохёожо, бэшэгэй хэлэлгээр харуулха;
- хажуудахи хγнγγдээ шагнаха, тэдэнэй хэлэhэниие ойлгохо;
- уран гоёор уншаха, хөөрэхэ;
- классайнгаа γхибγγдтэй, багшатаяа яагаад ажалаа эмхидхэхэ, ямар журамуудые сахиха тухайгаа хэлсэхэ;
- хоёр хоёроороо, бγлэг бγлэгөөрөө хγдэлхэ, тиихэдэ олон ондоо «тушаал» бэе дээрээ абаха: ударидалшын, даабари дγγргэгшын, бэшээшын г.м.
Буряад хэлээр шадабари (предметные результаты):
- ухаан бодолоо хүгжөөхын тулада буряад литературын үүргэ ехэ гэжэ ойлгохо;
- түрэл һайхан хэлэндээ гамтайгаар, сэбэрээр хэлэжэ һураха;
- хэлэнэй нөөсэ баяжуулха;
- бусад эрдэм шудалалгада буряад хэлэ хэрэглэлгэ.
- багшын, нγхэдэйнгөө хөөрэhэн, уншаhан текст хадуун абаха;
- бγхэли γгөөр, зγбөөр, ойлгосотойгоор, уранаар уншаха;
- текстын нэрын удха ойлгохо, γгтэhэн нэрэнγγд сооhоо текстын удхада тараха нэрэ шэлэхэ;
- γгын бγридэл тухай мэдэсэтэй болохо: γгын γндэhэн, тγрэл γгэнγγд, нэгэ γндэhэтэ
- хэлэлгын нюусануудтай танилсаха: фразеологизмуудай, оньhон, хошоо γгэнγγдэй γγргэ ойлгохо;
- зурагаар гγ, али γгтэhэн темээр зураглаhан гγ, домоглоhон гγ, али холимог тγхэлэй текст зохёожо шадаха ёhотой, тэрэнээ бэшэгэй хэлэлгээр харуулха ёhотой;
Тиихэдэ γхибγγн тγрэл хэлэтэйб гэжэ мэдэрэлтэй болохо, тэрэнээ hайнаар шудалбал, хγнγγдтэй харилсахаб, хэлэhэн юумыемни хγнγγд ойлгохо, би өөрөөшье хγнγγдые hайнаар ойлгодог болохоб гэhэн мэдэрэлтэй болохо.
hурагшад текст дээрэ хγдэлхэдөө, хэлэлгэ хγгжөөлгөөр иимэ шадабари ба дγршэлтэй болоhон байха:
- уншаhан юумэнэйнгээ удхыень ойлгон, зγбөөр, нэгэ жэгдээр, уран гоёор, γгэнγγдые бγхэлеэрнь уншалга;
- логическа сохилто ба мэдγγлэлнγγдэй, текстын хубинуудай хоорондохи зогсолто(пауза) баримталан уншалга;
- уншаhан материалайнгаа удхые интонацяар харуулжа шадаха;
- рассказ соохи γйлын hубарил оложо, гγйсэд удхатай хубинуудта өөрынгөө арга шадалаар хубаажа шадаха;
- γйлэдэгшэ нюурнуудай ябадалда сэгнэлтэ γгэжэ hураха;
- уншаhан юумэнэйнгээ удхые, илангаяа басниин удхые ойлгоод, тобшрхоноор хэлэжэ γгэхэ шадабаритай болохо;
- өөрынгөө хараhан, дуулаhан юумэн тухайгаа хөөрэжэ шадаха дγншэлтэй болохо;
- онтохон соо болодог гайхамшагтай ушарнууд, басни соо шэлжэhэн удхатайгаар хэлэгдэhэн удха узуур, шγлэгγγдэй онсо илгаа тухай ойлгожо абаад, хэлэжэ шадаха.
Календарно-тематический план
Түрэлхи хэлэн 3 класс
№ | Тема уроков | Кол – во часов | Сроки |
1 | Мэндэ амар, hургуули! | 1 | |
2 | Түрэлхи нангин хэлэмнай, түшэhэн нангин нютагнай. Б-Б. Намсарайн. Хэлэмнай | 1 | |
3 | Д-Н. Халхаров Түрэл буряад хэлэмни. Б.Батоев. Эхэ нютаг | 1 | |
4 | Ц-Д. Дондокова. Эхэ орм! Манай Эхэ орон | 1 | |
5 | Д. Жалсараев. Буряад орон. Г. Башкуев. Аглаг hайхан Буряад оромнай | 1 | |
6 | Ц-Б. Бадмаев. Улаан-Үдэ. А. Бадаев. Улаан-Үдэ. Х/Х. Үхибүүдэй хото городоор ябаhан газараар аяншалга | 1 | |
7 | А. Бадаев. Байгалаа гамная! Ц-Ж. Жимбиев. Байгал далай тухай домог | 1 | |
8 | Хоритой Мэргэн ба Хун шубуун тухай домог | 1 | |
9 | Ц. Жамбадлв. Агамни. Б. Рабдано. Ага нютаг. Классhаа гадуур уншалга | 1 | |
10 | Эхирэд ба Булагад гарбалтайшуул тухай. Усть -Орда | 1 | |
11 | Арадай аман зохёолнууд. Буряад арадай онтохонууд. Шоно, бар. хоёр хүлтэй хүймэлдѳѳн | 1 | |
12 | Тэнэг шоно. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
13 | Хуурша хүбүүн | 1 | |
14 | Одхон хүбүүн | 1 | |
15 | Ерэнтэй сэсэн Далантай тэнэг хоёр | 1 | |
16 | Таряашан Тархаас | 1 | |
17 | Хүлhэншэ хүн | 1 | |
18 | Таабаринууд. Х/Х Ород таабари оршуулга. Таабари зохёолго | 1 | |
19 | Оньhон үгэнүүд. Классhаа гадуур уншалга | 1 | |
20 | Уран шүлэгэй долгин дээрэ. Б.Базарон. Зундаа. Г. Чимитов. Алтан намар | 1 | |
21 | Г. Дашабылов. Намар. А. Жамбалон. Шара набшын халуун. Х/Х Зурагаар намар тухай хѳѳрэлдѳѳн | 1 | |
22 | Хүн болохо багаhаа. Ч. Цыдендамбаеай зохёолhоо. Табан патроной тангариг нюуса | 1 | |
23 | Э. Манзаров. Гахай ба Шаазгай. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
24 | Ж. Балданжабон. Алтанхан хурьган | 1 | |
25 | Ц-Б. Бадмаев. Шулуутайн Будамшуу | 1 | |
26 | Б-Б. Намсарайн. Дэбтэрэй гомдол | 1 | |
27 | Ц. Шагжин. Соохорхон инзаган | 1 | |
28 | Ц. Шагжин. Эхын захяа. Х/Х. Рассказ зохёолго. Минии эжын hургаал | 1 | |
29 | Д. Цырендашиев. Алтан хараасгай. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
30 | Уран шүлэгэй долгин дээрэ. Ж. Зимин. Амар сайн! А. Жамбалон. Эдир хонишон. | 1 | |
31 | Ч. Гуруев. Захяа. А. Жамбалон. Эдир залуу үетэн. Н. Дамдинов. Ганса Галсан | 1 | |
32 | Ц-Д. Дондокова. Үгэдѳѳ хүрэхэ. Г. Чимитов. Хүн. | 1 | |
33 | Үльгэрнүүд. А. Тороев. Шоные мэхэлhэн Шандаган. | 1 | |
34 | А. Тороев. Аймхай. Х/Х. Һонин ушарнууд тухай хѳѳрэлдѳѳн. | 1 | |
35 | А. Тороев. Шаазгай баабгай хоёр | 1 | |
36 | Е. Сороковиков-Магай. Хүн хара баабгай хоёр | 1 | |
38 | А. Шадаев. Будамшуу. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
39 | А. Шадаев. Үншэн хүбүүн | 1 | |
40 | А. Шадаев. Бүргэд хэрээ хоёрой боосоон | 1 | |
41 | А. Шадаев. Хирээ Шаазгай хоёр | 1 | |
42 | Уран шүлэгэй долгин дээрэ. Г. Чимитов. Үбэлэй үдэр. Х/Х Үбэл тухай багахан рассказ зохёолго | 1 | |
43 | Ц-Д. Дондокова. Би мэдэнэб. | 1 | |
44 | Ч-Р. Намжилов. Үглѳѳгүүр. Далитай үхибүүд | 1 | |
45 | Ш. Нимбуев. Санашан. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
46 | Д. Мадасон. Хадхууртайхан хасуури | 1 | |
47 | Ц-Ж. Жимбиев. Ёлкын наадан | 1 | |
48 | Буряад арадай hайндэр- Сагаалган! Э, Дугаров. Сагаан hарын шэнээр, Сагаалган тухай. | 1 | |
49 | М. Батоинай суглуулбариhаа. Арбан хоёр жэлнүүд. Кл. гадуур уншалга. | 1 | |
50 | Ш. Нимбуев. Угтамжын дуун. Х/Х Айлшаниие угтаха ёhо заншал тухай хѳѳрэлдѳѳн | 1 | |
51 | Г-Д. Дамбаев. Харгынай эхин (туужаhаа хэhэг) Сагаалган 1х | 1 | |
52 | Г-Д. Дамбаев. Харгынай эхин (туужаhаа хэhэг) Сагаалган 2х | 1 | |
53 | Г-Д. Дамбаев. Харгынай эхин (туужаhаа хэhэг) Сагаалган 3х | 1 | |
54 | Хүн ахатай, дэгэл захатай. Ц. Цынгуев. Уг гарбалта ууган буряад араднай. Х/Х. Сагаалганай үреэнүүд | 1 | |
55 | Морин эрдэни. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
56 | Ц. Номтоев. Шагжын хула. (туужаhаа хэhэгүүд) 1х | 1 | |
57 | Ц. Номтоев. Шагжын хула. (туужаhаа хэhэгүүд) 2х | 1 | |
58 | Ц. Номтоев. Шагжын хула. (туужаhаа хэhэгүүд) 3х | 1 | |
59 | Б-Б. Намсарайн. Табан хушуун түл. Онтохон. | 1 | |
60 | Г. Дашабылов. Минии табан нүхэд. Хурьган. Тугал. Унаган. | 1 | |
61 | Г. Дашабылов. Минии табан нүхэд. Ботогон. Эшэгэн. | 1 | |
62 | Х/Х үхибүүдэй hанамжа бодолнууд | 1 | |
63 | Уран шүлэгүүдэй долгин дээрэ. Һэеы гэр- элинсэг хулинсагаймнай гуламта | 1 | |
64 | Б. Дашинимаева. Бага наhанайм дурсалга. Ц. Жамбалов. Һэеы гэр. | 1 | |
65 | Ц-Ж. Жимбиев. Аяга сай. Кл гадуур уншалга | 1 | |
66 | Д. Улзытуев. Үүр сайтар галаа унтараангүй. | 1 | |
67 | Э. Дугаров. Харгы дээрэ. Х/Х Абын hургаалнууд | 1 | |
68 | Буряад уран зохёолой эхи табигшад. Х. Намсараев. Үри нэхэбэри 1х | 1 | |
69 | Х. Намсараев. Үри нэхэбэри 2х | 1 | |
70 | Б. Намсараев. Үүлэн. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
71 | Ц-Д. Дондокова. Хаан Хуша | 1 | |
72 | Ш. Нимбуев. Эбтэй hаа, хүсэтэй. Басни | 1 | |
73 | Ц-Д. Дамдинжапов. Шандаган Бүргэд хоёр | 1 | |
74 | Б. Базаров. Эхэ оромнай hайхан даа! | 1 | |
75 | Х/Х. Сочинени. Манай Эхэ орон. | 1 | |
76 | Ц-Б. Бадмаев. Дондогой зүүдэн | 1 | |
77 | М. Осодоев. Хараасгайн добтолго | 1 | |
78 | Ц. Цырендоржиев . Папансаг. (туужаhаа хэhэг) Аршаанда болоhон ушар1х | 1 | |
79 | Ц. Цырендоржиев. Папансаг (туужаhаа хэhэг) Аршаанда болоhон ушар 2 х | 1 | |
80 | Д. Улзытуев. Гуурhанай гурбан нюуса. Кл. гадуур уншалга. | 1 | |
81 | Ц-Ж. Жимбиев. Эхэ нютаг. Х/Х Зохёолго. Минии түрэhэн нютаг | 1 | |
82 | А. Жамбалон. Айлшан хабар. Х/Х. Зурагаар хабар тухай хѳѳрэлдѳѳн | 1 | |
83 | Д-Р. Намжилон. Хабарай саг. Ц-Д. Дондокова Би мэдэнэб. | 1 | |
84 | Г. Чимитов. Энэ үдэр . Кл гадуур уншалга | 1 | |
85 | С. Махабадарова. Эхын сэдьхэл. Э Манзаров. Эжын энхэрэлые. Х/Х Зохёолго. Минии эжы | 1 | |
86 | Литературна онтохонууд. Б. Абидуев. Шаалай Шаанай хоёр 1-3х | 1 | |
87 | Б. Абидуев. Шаалай Шаанай 4-5х | 1 | |
88 | Б. Абидуев. Шаалай Шаанай 6-7х | 1 | |
89 | Н. Намсараев. Гахай мэргэн | 1 | |
90 | Э. Дугаров. Жэргэмэл. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
91 | Уран шүлэгэй долгин дээрэ Д. Улзытуев. Амар сайн | 1 | |
92 | Б. Батоболотова. Байгаалияа гамная! Х/Х Үгтэhэн үгэнүүдые хэрэглэн байгаали тухай рассказ зохёолго | 1 | |
93 | Ц. Дондогой. Аадар. А. Мангатханов. Июнь | 1 | |
94 | Ж. Зимин. Тайгын туужа домог | 1 | |
95 | Д. Улзытуев. Бороохон. Кл гадуур уншалга | 1 | |
96 | Ч. Гуруев. Хуhан. Х/Х. Зурагаар ой модон тухай багахан рассказ зохёолго | 1 | |
97 | Г. Чимитов. Шубууд. С. Дамбаев. Сэсэг | 1 | |
98 | Ц. Номтоев. Үглѳѳгүүр | 1 | |
99 | Б. Бальжинимаев. Лагерьта | 1 | |
100 | Классhаа гадуур уншалга | 1 | |
101 | Х/Х Зохёолго | 1 | |
102 | Х/Х Зурагаар худэлмэри | 1 |
Оснащение учебного процесса:
- Электронный учебник бурятского языка
Буряад хэлэнэй сахим hураха бэшэг
Технические средства обучения
1.Персональный компьютер,
2.Мультимедийная установка
3.Экран
4.Магнитная доска
Список литературы:
hуралсалай:
- С.Ц.Содномов, Д.П. Жамбалова, Б-Х. О. Дулмаева. Тγрэлхи хэлэн, 3класс, 1 хуби, Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2012
- С.Ц.Содномов, Д.П. Жамбалова, Б-Х. О. Дулмаева Тγрэлхи хэлэн, 3 класс, 2 хуби, Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2012
Методическа:
- Буряад хэлэн, уншалга, хэлэлгэ хγгжөөлгэ. Буряад hургуулиин программанууд, 1-4 классууд. Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2004
- С.Ц.Содномов. Методическа дурадхалнууд. Тγрэлхи хэлэн, 3класс. Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2008
Администрация МО Заиграевский район
Управление образования администрации МО Заиграевский район
МБОУ «Ацагатская средняя общеобразовательная школа – интернат»
Утверждаю __________ Согласовано_____ Программа рассмотрена и
Директор МБОУ Зам. директора по УВР одобрена на заседании
«Ацагатская СОШ-И» /Доржиева Б. В. ./ педагогического совета
/Рандалова О. В. ./ от «31» 08 2018г. «Ацагатская – СОШ-И»
Приказ № § Протокол №
от «1» _09_ 2018г. от « 30 » 08_ 2018г.
Рабочая программа
По Бурятскому языку_______________________________________________________________
Класс ____4____________________________________________________________________
Предмет Бурятский язык_____________________________________________________________
Количество часов ________3____________________________________________________
Преподаватель Дондукова Оюна Цыбиковна___________________________________________
2018-2019 уч. г
Шэнэ стандартын ёһоор эхин шатын һургуулида
буряад хэлэн яажа үзэгдэхэ болоноб?
Шэнэ стандарт хуушан стандартһаа юугээрээ ондоо? Нэгэдэхеэр, станрдарт сооһоо һуралсалай удха абтаба. Урданайхитай адли классуудаар болон темэнүүдээр удхын хубаари стандарт соо байхаяа болёо. 1994 ондо засаг түрэ эрхилэгшэдэй талаһаа хэгдэһэн хүсэл, ородоор хэлэбэл «формирование единого образовательного пространства», тухай « Фундаментальное ядро содержания образования» гэжэ тусхай ном соо харуулаатай. Тиимэһээ багша бүхэн тэрэ «ядро» баримталха аргатай болоно. Хоёрдохёор, эрилдэнүүд гээшэ ондоогоор ойлгогдоно. Хэрбээ урдахи стандартда ганса мэдэсэ, шадабари, дадал ямар байха зэргэтэйб гэжэ бэшэгдээтэй байдаг һаань, мүнөөнэй стандартын эрилтэнүүд болзоонуудта (условинуудта), удхада болон үхибүүдэй дүн шадабаринуудта табигдана.
Болзоонуудта эрилтэнүүд һургуулинуудай мүнөө үеын оньһон хэрэгсэлнүүдтэй, Интернедтэй холбоотой, тиихэдэ тусхайгаар зохёогдоһон, бүтээгдэһэн арга боломжонуудтай, материальна тэдхэмжэтэй байхатай тааруулагдана, тиин шэнэ технологинуудые хэрэглэн үхибүүдые һургаха аргатай, тэрэ технологинуудаар хүдэлжэ шадаха багшанартай,санитарна, халуун эдеэ үгэхын талаһаа эхилээд лэ бусад нормонуудта тааруу оршон байра байдалтай байхаар хараалагдана. Үшөө тиихэдэ мүнөөнэй һургуули олон ондоо ниитэ бүлгэмүүдтэ, засаг түрэ эмхидхэгшэдтэ «үүдээ нээһэн» байха гээд тоологдоно.
Удхада эрилтэ. Һургуулинууд болон һуралсал эмхидхэдэг субъектнүүд өөр һһрын тусхай һуралсалай программатай (образовательная программа) байха ёһотой. Тус программа бүридхэлгэ Россиин Федерациин һуралсал тухай хуулиин 12-дохи статьягай пункнуудай ёһоор эмхидхэгдэнэ. Тэрээн соо бүхы һургуулинуудай гол баримта бэшэг (документ) хадаа основная образовательная программа (энээнһээ сааша ООП гээд нэрлэгдэхэ) болоно гээд хэлэгдэнэ.
Урданай эрилдэнүүд ганса мэдэсэ, шадабари болон дадалнуудтай (МШД) тааруулагдадаг байгаа. Тиихэдэ тэдэ МШД-нүүд ямар бэ даа ганса нэгэ тусхай предмедтэй тааруулан харуулаатай байдаг һэн. Мүнөөнэй стандарт соо эрилдэнүүд юрэнхылэгдэһэн удхатай болоо. « Минимальные требования к результатам» гэээшэ мүнөө стандарт соо тэрэнэй гол хорилгоһоо – личностный характер –боложо, түрүүшын һуурида «личностные результаты» гээшые гаргаба. Тэрэ гол түлэб духовно- нравственна талаай тааруу, ерээдүйдэ, ямаршье оршон байдалда ороходоо хүн гээшэ хүн шанараа алдангүй, ёһо заншалаа баримталан ажабайдалаа эмхидхэхэ аргатай гээд хэлэгдэнэ.Тиихэдээ үхибүүн бүхэн өөрөө өөрынгөө ажабайдал эмхидхэжэ, хубилгад\жа, эрхилжэ шадаха ёһотой гээд тэмдэглэлтэй. Тиимэһэхэ, ородоор хэлэбэл, иимэ шанарнуудтай байха зэргэтэй –самостоятельность, инициативность, отвественность- эдэ гурбан шанарые шэнэ ойлгосонуудаар баримталан хэлэхэ болбол, компетентность гэһэн ойлгосын шанарнуудтай тааруулна. Саашань уламжалан хэлэхэ болбол, метапредметные результаты гээд гараад ерэнэ, тэрэнь «универсальные учебные действия» (УУД) гэжэ ойлгосотой тааруу. Энэ юун бэ гэхэдэ, иимэ: эхин һургуулида үхибүүн бүхэн өөрынгөө һуралсал эмхидхэхэ, хинан шалгаха, сэгнэжэ шадаха, тиихэдэ ямаршье мэдээсэлэй удха ойлгожо абаад, өөрын болгохо, тэрээн сооһоо тус ушарай зорилгоор өөртөө шэнэ юумэ илган абаха, анализ, синтез хэхэ, адлидхаха, илгаруулха, ойлгосонуудые бүридхэхэ, дүн гаргаха, мэдээсэлнүүдые нэгэ түхэлһөө нүгөө түхэлдэ оруулжа шадаха (моделировании хэхэ), ямаршье хүнтэй, юумэнтэй харилсажа шадаха – иимэ шадабаринуудтай болохо ёһотой. Тэрээнһээ гадна предмеднэ дүнгүүд гээд байха. Тэрэ дүнгүүд предмет бүхэнэй гол эрилдэнүүдтэй тааруу байхаһаа гадна ажалай программа соо стандартна, стандартһаа үлүүлһэн дүнгүүдые харуулха аргатай, тэдэнээ хүгжөөхын ажал яажа эмхидхэхэ гээшэбиб гэжэ бодохо болоно.
Гурбадахяар, шэнэ стандарт системно-деятельностный гэжэ үндэһэтэй. Түрүүшын системно гэжэ үгэ тухай хэлэхэ болоо һаа, тэрэ болозоонуудтай тааруулагданхай: мүнөөнэй һургуули муу, ядаруу байдалтай байха ёһогүй, һургуули бүхэн өөр өөрынгөө хүгжэлтэ ойлгохо, тэрэнээ зүбөөр, мэдэрэн эрхилхэ (осознанно управлять), мүнгэ һомолжо шадаха гээшэһээ эхилээд лэ олон ондоо болзоо зохёохотой тааруу эрилдэнүүд ороно. Хоёрдохи үгэ тухай – деятельностный – хэлэбэл, үхибүүн бүхэн олон ондоо янзын ажаябуулга (деятельность) эмхидхэжэ, дээрэ нэрлэгдэһэн дүнгүүдтэ хүрэнэ. Тиимэһээ һуралсал соо олон ондоо ажаябуулга оруулаатай байха зэргэтэй. Энэ эрилтэ хэшээл болон хэшээлһээ гадуур ажалай адли үүргэтэй болоһые гэршэлнэ. Тиимэһээ хэшээл гээшэ һуралсал эмхидхэхэ гол түхэл бэшэ болоно, тэрэнэй орондо «учебное занятие» гэжэ ойлгосо оруулагдан, тэрээнһээ гадна «практика», « премедная линия», «самостоятельная работа»гэһэн ойлгосонууд ороно. Эдэниие хамта дээрэнь « образовательное прстранство» гэжэ нэрлээл, ами амяарнь « компоненты» гэжэ нэрлэнэ.
Дээрэ хэлэгдэһэндэ дүн гаргаха болоо һаа, иигэжэ хэлэхэдэ болоно:
- Шэнэ стандарт хэрэглэн хүдэлжэ байһан багша бүхэн нэнтүрүүн «Буряад хэлэн» гэһэн һуралсалай номой удха шадабаринуудые бүрилдүүлхэтэй тааруулха, тэдэ шадабаринуудые бариталан түсэбөө табиха болоно. Тиихэдээ хэды шадабари олохо болонобиб? Тэдэ шадабаринуудые тусхай зэбсэг (инструмент), хэрэгсэл бологоходо тааруу байха гү? Тэдэ шадабаринууд ямар үйлэнүүдһээ (учебные действия) бүридэхэб? Тэдэнэй алиниинь түрүүн, алиниинь удаань олгогдохоб? Эндэ нэрлэгдэһэн болон бусад асуудалнуудта харюусаха болоно.
- «Самостоятельность» гэһэн компетенции бүрилдүүлхэдээ, яажа, ямар хараса баримталха болонобиб гэжэ ойлгохо хэрэгтэй. «Шэнэ велосипед» зохёохо хэрэггүй, юундэб гэхэдэ, энэ хэрэг хүнжөөһэн тусхай дүй дүршэл бии. Тэрэниие Д.Б. Эльконин – В.В Давыдовай һуралсалай системэһээ абажа, өөрынгөө ажалда оруулха болоно. Энэ системэдэ «самостоятельность» гэһэн шанар хүгжөөлгэ хадаа сэгнүүлжэ һургаха ажал дээрэ үндэһэлнэ. Багша үхибүүдтэ сэгнэлтэ гэһэн зэр зэбсэг гартань барюулжа, өөрынь ажал, нүхэдэйнь ажал сэгнүүлжэ һургана.
Яажа сэгнүүлжэ һургахаб? Һургагшын гарта тусхай зэр зэбсэг үгэхэ- тэрэ хадаа тусхай критеринүүд болоно, буряадаар эрилтэнүүд гэхэдэ болоно. Багша бүхэн өөрынгөө һурагшадтай тэдэ критенүүдые гаргаха болоно, тиихэдэ нүгөө классай үхибүүд багшатаяа тэрэл даабари дүүргэхэдээ, тон ондоо критенүүдые, тодорхойлон хэлэбэл, ондоо талануудыень сэгнэхэдээ болохо.
- Хаана сэгнэлтэ табюулжа һургахаб? Һуралсал тусхайгаар эмхидхэгдэхэ болоно. Шэнэ шадабаритай танилсуулаад, тэрэ шэнэ ойлгосо болон шадабари тусхай модель гү, али схемын хүсөөр харуулһанай, практическаар хэрэглэһэнэй удаа диагностическа хүдэлмэри хэгдэхэ болоно. Тэрээниие ородоор «на входе» гээд нэрлэдэг.
- Тэрэ ажалай удаа үхибүүд өөһэдыгөө сэгнэнэ, тусхай таблица руу сэгнэлтэеэ оруулна, семафорой тусхай үнгэнүүдые хэрэглэхэдэ удхатай байха гээд тоологдоно. Һүүлэрнь тусхай нэгэ хэды занятинууд үнгэргэгдэхэ, тэндэ үхибүүдые бүлэг бүлэгөөр хубаан гү, али нэгэ нэгээрнь дуудаад хүдэлмэрилхэдэ болоно. Тэрэ үедэ ондоо һурагшатай «внеурочная деятельность» гэһэн һалбариин занятинуудые үнгэргэхэдэ болоно. Энэ ажалай удха хадаа үхибүүд ойлгоогүй юумэеэ ойлгодог, хэжэ шадахагүй юумэеэ хэжэ шададаг болоно. Тэрээнэй удаа « на выходе» диагностическа ажал үнгэргэгдэхэ. Үхибүүд баһал өөһэдыгөө шалгана, хэр зэргэ ойлгоо гээшэбиб гэжэ элирүүлнэ. Удаань шалгалтын хүдэлмэри хэгдэхэ, эндэ багшын сэгнэхэ саг гаража ерэхэ. Тиихэдэ багшын сэгнэлтэ журнал соо оруулагдаха болоно.
- Хэлэгдэһэндэ дүн гаргахада, иимэ: буряад хэлэ эхин шатын һургуулида үзэхэдөө, һурагшад хайшаашье тэгшэ, эрэнхылэгдэһэн шадабаринуудтай «универсальные учебные действия, саашадаа текст соо – УУД) болохо ёһотой; багша бүхэн өөрынгөө предмедэй аргаар тэдэ шадабаринуудые хүгжөөхэ уялгатай, ттимэһээ тэдэ шадабаринууд классһаа класста ямар байхаб гэжэ нэрлэхэ хэрэгтэй.
Буряад хэлээр шадабари (предметные результаты):
-багшын, нүхэдэйнгөө хһһрэһэн, уншаһан текст хадуун абаха;
- бүхэли үгөөр, зүбөөр, ойлгосотойгоор, уранаар уншаха;
- текстын нэрын удха ойлгохо, үгтэһэн нэрэнүүд сооһоо текстын удхада таараха нэрэ шэлэх;
-хөөрэһэн, асууһан, шангадхаһан мэдүүлэлнүүдэй янзануудые мэдэхэ; тэдэниие аянгалха;
-мэдүүлэлнүүдые зохёохо, хүсөөхэ, сэгнэхэ, зүб бологохо;
- үгэнүүдтэ асуудал табиха;
- үгэнүүдые асуудалнуудаарнь бүлэгүүд бологохо;
- үгэ соохи абяануудые зүбөөр нэрлэхэ, аялган болон хашалган абяануудай илгарал нэрлэхэ;
- үгэ соохи түргэн болон удаан аялгануудай үүргэ ойлгохо (үгын удха ондоо болгодогыень);
-үгэ соохи йотирована үгэгүүдэй «ажал» мэдэхэ: хашалганай удаа, үгын болон үеын эхиндэ;
- дүримүүдые баримталан, үгэ соо аялган үзэгүүдые зүб бэшэжэ шадаха (аялганай тааралдал, аялганай һубарил, түргэн у-ү, удаан уу-үү, уй-үй, ы-ии, өө-ээ);
- хонгёо ба бүдэхи хашалгануудые илгаруулха,
-хатуу ба зөөлэн хашалгануудые илгаруулха, хашалгануудай зөөлэниие харуулха арга мэдэхэ;
-үгэ соо бүдэхи хашалгануудайурда дайралдадаг б, г, д хашалгануудай үгүүлбэри тухай мэдэхэ;
-абтаһан үгэ тухай ойлгосотой байха, абтаһан үгын сохилтотой аялганай үгүүлбэри болон бэшэлгэ мэдэхэ, хашалган һүүлтэй ородоор бэшэгдэдэдг абтаһан үгэнүүдэй буряад хэлэн дээрэ бэшэлгэ мэдэхэ, абтаһан үгын һүүлэй сохилтогүй аялганай бэшэлгэ мэдэхэ;
-юумэнэй нэрэ тухай ойлгосотой байха: хэн? Юун? Гэжэ асуудалда харюусадаг, юумэ нэрлэдэг, нэгэнэй, олоной тогой түхэлнүүдтэй байдаг, олоной тогой түхэл тусхай залгалтануудаар харуулагдадаг, тусхайта юумэнэй нэрэнүүд, тэдэнэй янзанууд, ехэ үзэгөөр бэшэг дээрэ харуулагдаха тухай, юумэнэй нэрын асуудалнуудаар хубилха ёһо мэдэхэ;
-үйлэ үгэ тухай ойлгосотой байха хэлэлгэ соохи үүргэ, юу хэнэб? Яанб? Яажа байнаб? Гэжэ асуудалда харюусадаг, юумэнэй үйлэ нэрлэдэг, үйлэ үгэ мэдүүлэл соо хэлэгшэ болодог гэжэ мэдэхэ;
- тэмдэгэй нэрэ тухай ойлгосотой байха: хэлэлгэ соохи үүргэ, ямар? Гэжэ асуудалда харюусадаг, юумэнэй шанар, тэмдэг нэрлэдэг, удхаараа юумэнэй нэрэнтэй нягта холбоотой байдаг, тэмдэгэй нэрын жэшээ дээрэ синонимууд, антонимууд гэжэ үгын удха мэдэдэг болохо;
-үгын бүридэл тухай мэдэсэтэй болохо: үгфн үндэһэн, түрэл үгэнүүд нэгэ үндэһэтэ үгэнүүдэй шэнжэ, үгын үндэһэ илгаха тухай, түрэл үгэнүүд болон нэгэ үгын түхэлнүүд гэжэ ойлгосонуудые илгаруулха;
- хэлэлгэ тухай ойлгосотой болохо: хэлэлгэ мэдүүлэлнүүдһээ бүридэдэг, мэдүүлэлнүүд хоорондоо удхын харилсаатай байдаг, хэлэлгэ аман ба бэшэгэй гэжэ илгардаг, монолог болон диалог гэжэ байдаг;
-текст, абзац тухай ойлгосотой болохо, текст хубинуудта хубаажа, түсэб табиха шадабаритай болохо, зураглаһан, домоглоһон текстнүүдэй шанарнуудые мэдэхэ;
- хэлэлгын нюусануудтай танилсаха: фразеологизмуудай, оньһон, хошоо үгэнүүдэй үүргэ ойлгохо;
- зурагаар гү, али үгтэһэн темээр багахан зураглаһан гү, али домоглоһон гү, али холимог түхэлэй текст зохёожо шадаха ёһотой, тэрэнээ бэшэгэй хэлэлгээр харуулха ёһотой;
- хоёрдохи класста буряад хэлээр олгогдохо гол шадабари- буулгажа бэшэхэ шадабари: алгоритм хамта зохёохо, тэрэнээр буулгаха, өөрынгөө ажал сэгнэхэ;
Тиихэдээ үхибүүн түрэл хэлэтэйб гэжэ мэдэрэлтэй болохо, тэрэнээ һайнаар шудалбал, хүнүүдтэй харилсахаб, хэлэһэн юумыемни хүнүүд ойлгохо, би өөрөөшье хүнүүдын һайнаар ойлгодог болохоб гэһэн мэдэрэлтэй болохо.
3-4 классууд. Үхибүүнэй өөрын хүгжэлтын дүнгүүд ( личностные результаты)
- өөрынгөө сэдьхэлэй байдал түрэл хэлэн дээрээ хэлэхэ;
- оршон тойронхи байгаалиин, тиихэдэ хажуудахи хүнүүдэйнгээ байдал ойлгохо, тэдээндэ өөрынгөө хандаса, хүнүүдые дэмжэһэнээ тэдээндэ туһалһанаа түрэл хэлэн дээрээ харуулха;
-өөрынгөө хэлэ уран, баян тодо, сэбэр болгохоёо оролдохо;
- тоонтодоо, түрэл орондоо дуратай байһанаа, өөрынгөө хандаса харуулха;
-уншаха, харилсаха дуратай байха;
- бэшэхэ шадабритай байха, буулгажа бэшэхэ, шагнажа абаад бэшэхэ, өөрөө зохёон бэшэхэ;
- өөрынгөө сэдьхэлэй байдал тухай, тиихэдэ үзэһэн юумэнүүд тухайгаа бэшэжэ (эссе жанрын түхэлөөр) харуулха;
- түрэл хэлэеэ шудалха эрмэлзэлтэй байха;
- өөрынгөө хэһэн ажал сэгнэжэ шадаха.
Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД)
-өөрөө хэшээлэй темэ хэлэхэ, зорилгогыень табиха;
- багшатаяа сугтаа һуралсалай проблемнэ асуудал яажа шиидхэхэ тухайгаа хөөрэлдэн, тусхай түсэб табиха;
-өөрынгөө хэжэ байһан үйлэнүүдые түсэбэй, алгоритмын үйлэнүүдтэй тааруулха, зэргэсүүлхэ тиин өөрынгөө ажаябуулга шалгаха, сэгнэхэ, зүб болгохо.
-өөрынгөө, ондоо хүнүүдэй, классайнгаа ажал тусхай критеринүүдээр шалгаха, хэр зэргэ шадабаритай болобобиб гэжэ элирүүлжэ һураха, критеринүүдые зохёохо;
Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД)
-текстээр дамжуулагдаһан мэдээсэлнүүдэй янза (виды информации) ойлгоъхо: юун тухай хэлэгдэнэб, удхань ямар бэ, идейнь ямар бэ?
- олон ондоо янзын уншалга хэрэглэхэ;
- ондо ондоо түхэлтэй текстнүүд(текст, таблица,схемэ, зураг) сооһоо өөртөө мэдээсэл олохо;
-үгөөр хэлэгдэһэн ойлгосо схемэ, таблица, модель болгохо, тиин һөөргэнь модель соо харуулаатай ойлгосо үгөөр хэлэхэ;
- анализ синтез хэхэ;
- шалтагаан хойшолон хоёрой хоорондохи холбоо харуулха, тодоруулан зохёон тогтоохо;
-бодомжолго.
Харилсаха шадабари (коммуникативные УУД)
-хэлэлгын зорилгоһоо дулдыдуулан өөрынгөөһанал бодол аман ба бэшэгэц хэлэн дээрэ харуулха;
- хэлэхэ, харилсаха зорилгоһоо үндэһэлэн, хэрэгтэй сагта монолог гү, али диалог хэрэглэжэ шадаха;
- өөрынгөө һанал бодол, һанамжа хэлэжэ, баталжа шадаха;
-хүнүүдэй хэлэһые шагнаха, ойлгохо, тиин өөрынгөө һанал бодол хубилгахаяа бэлэн байха;
- ажаябуулга эмхидхэхэдээ, хөөрэлдэжэ, хоорондоо хэлсэжэ, нэгэ һанал бодолдо ерэхэ;
-асуудалнуудые табиха.
4 класс
- олоной тогой түхэл абадаггүй юумэнэй нэрэнүүд тухай;
- зохилдохо гурбан арга, юумэнэй нэрын падежнүүдэй түхэлнүүдэй бэшэгдэхэ тухай;
-олоной тогой түхэлтэй үгэнүүдэй зохилдохо тухай;
-юумэнэй нэрын падежнүүдэй түхэлнүүдэй мэдүүлэл соо дүүргэдэг үүргэ тухай;
-түлөөнэй нэрэ тухай ойлгосотой байха: удха, ганса ба олоной нюурай түлөөнэй нэрэнүүд, түлөөнэй нэрын зохилдол;
-үйлэ үгэнүүдэй залгалтануудай зүб бэшэлгэ тухай;
- үйлэ үгэнүүдэй нюур харуулха тухай, нюурай частицанууд тухай;
-частицануудай үүргэ тухай,буруушааһан частицануудай үйлэ үгэтэй бэшэгдэхэ тухай;-бусад частицануудай үйлэ үгэтэй бэшэгдэхэ тухай, тэдэ частицануудай үүргэ;
- тэмдэгэй нэрын жэшээ үгын сэхэ ба шэлжэһэн удха тухай харуулха;
- тоогой нэрэ ба тэрэнэй удха: хэды?хэдыдэхи? гэжэ асуудалнууд, тоолоһон, дугаарлаһан тоогой нэрэнүүдэй янзанууд, тогой нэрын һуури, тогой нэрын үүргэ;
-наречи тухай ойлгостой байхап: удха, хаана? хэзээ? хайшаа? хэдыдэ? яажа? ямараар? хэр зэргэ? гэжэ асуудалнууд, мэдүүлэл соохи үүргэ, наречинүүдэй илгарал (сагай, байрын, зэргын);
-мэдүүлэлэй нэгэ түрэл гэшүүд тухай;
- союзүүдай үүргэ тухай, нэгэ түрэл гэшүүдэй бэшэлгэ тухай;
- текстын гол удха болон темэ хоёрой холбоон;
- хэлэлгын стильнүүд тухай: уран зохёолой, яряанай, һуралсалай номой, сонин газетын;
- изложени бэшэжэ шадаха ёһотой.
Дүрбэдэхи класс (102час)
Хэлэлгын хубинууд. Юумэнэй нэрэ. Юумэнэй нэрын грамматическа удха, тэрэнэй тоогой, падежэй түхэлнүүдэй удханууд. Юумэнэй нэрын мэдүүлэлнүүд сохи үүргэ. Юумэнэй нэрын тоо. Тоогой залгалтануудые пратическаар үгэнүүдтэ нэмэхэ упражненинууд. Олоной тоогой залгалтануудые абадаггүй юумэнэй нэрэ. Юумэнэй нэрын зохилдол. Падежэй нэрэнүүд, тэдэнэй удха, асуудалнуудынь. Юумэнэй нэрын зохилдолой таблицанууд. Олоной тоодо байһан юумэнэй нэрэнүүдэй зохилдол.
Үйлэ үгэ. Үйлэ үгын грамматическа удха (үйлэ), тэрээниие саг болон нюураар харуулалга. Үйлэ үгын саг(үйлын хэлэндэжэ байһан сагта хабаатайе харуулга): ммүнөө, үнгэрһэн, ерээдүй. Залгалтануудыень бэшэхэ дүрим (аялганай һубарил). Үйлэ үгэнүүдэй нюурай залгалтануудые абалга. Үйлэ үгын нюурай залгалтануудай юумэнэйнэрэһээ дулдыдаһан байһаниинь. Үйлэ үгын нюурай удха: үйлын хөөрэлдөөнэй хабаадагшадта хандалга(хэлэжэ байһанда, шагнагшадань гү, али ондоо хүндэ). Энэ харилсаае залгалтануудаар харуулга. Үйлэ үгын һүүлдэ һан, даа, юм, ха, -гүй, -дүй частицануудые бэшэлгэ. Тэдэнэй удха.
Тэмдэгэй нэрэ. Тэмдэгэй нэрын юрэнхы грамматическа удха. Тэмдэгэй нэрын юумэнэй нэрэтэй холбоотой байһаниинь (юумэнэй шанар харуулга). Мэдүүлэл соо тэмдэгэй нэрэнүүдэй үүргэ.
Тоогой нэрэ. Тоогой нэрэнүүдэй юрэнхы грамматическа удха (тоо). Тоогой нэрэ тухай ойлгосо. Тоолоһон тоогой нэрэнүүд (юрын ба бүридэмэл). Дугаарлаһан тогой нэрэнүүд. Тоогой нэрэнүүдые хэлэлгэ соогоо хэрэглэлгэ.
Түлөөнэй нэрэ. Түлөөнэй нэрын хэлэлгэ сохи үүргэ, граммтическа удха, нюурай түлөөнэй нэрэнүүд, тэдэнэй тоо харуулалга
Наречи. Наречиин лексическэ удха, асуудалнууд, мэдүүлэл соохи үүргэ наречинүүдэй илгарал (сагай, байрын, зэргын).
Мэдүүлэл. Мэдүүлэл – хэлэлгын гол зүйл. Мэдүүлэл соохи үгэнүүдэй удхын болон грамматическа холбоон. Мэдүүлэлэй шухала ба юрын гэшүүд. Мэдүүлэл сооһоо холбуулалнуудые шэлэлгэ, үгэнүүдэй холбоо асуудалнуудаар харуулга. Мэдүүлэлэй нэгэ түрэл гэшүүд. Нэгэ түрэл гэшүүдэй хоорондохи запятой, союзууд.
Хэлэлгэ хүгжөөлгэ. Текстын темэ элирүүлгэ, гол һанал бодолыень харуулга. Текст дүүрэһэн удхатай хубинуудта хубаалга, тэдэ хубинуудые нэрлэлгэ. Багшатаяа сугтаа гү, али өөрөө табиһан түсэбөөрөө (тобшо гү, али дэлгэрэнгы) изложени бэшэлгэ.
Зурагаар гү, али мультфильмын нэгэ кадраар домоглоһон түхэлтэй сочинени бэшэлгэ. Үгтэһэн темээр зураглал болон бодомжолгын элементнүүдтэй рассказ зохёолго. Бодомжолго-сочиненинуудые бэшэлгэ (тон эли баталамжануудые үгэжэ, дүнгүүдые гаргажа һураха). Хэлэлгын стилиин талаһаа янзанууд (яряанай, номой, уран һайханай). Яряанай стиль. Монолог болон диалог. Хөөрэлдөөнэй үедэ хандалга хэрэглэлгэ. Хандалгын янзанууд. Хөөрэлдөө бэшэлгэ.
Хэрэгэй саарһануудые бүтээлгэ. Ханын соносхол бэшэлгэ.
Номой стиль, тэдэнэй гол онсо. Һуралсалай номууд соохи текст- номой стилиин жэшээ. Словарьнуудай текст.
Уран һайханай стиль. Уран зохёолой текстнүүдэй образность тухай. Уран зохёолнууд соо синоним болон антонимуудай үүргэ. Зэргэсүүлгэнүүдэй үүргэ. Үгын шэлжэмэл удха, шэлжэмэл удхатай үгэнүүдые уран зохёолой текстнүүд соо хэрэглэлгэ. Уран зохёол соо оньһон, хошоо үгэнүүдэй, таабаринуудай үүргэ.
Олон ондоо текстнүүд соо хэлэлгын хубинуудые хэрэглэлгэ. Текстнүүдые уран гоёор уншалга.
Эхин һургуулида үзэһэнөө дабталга
Үгэ. Үгын лексическэ удха. Үгын олон удха. Синонимууд, антонимууд. Үзэг болон абяанууд. Буряад графикын дүримүүдые баримталжа, зөөлэн ба хату абяануудые бэшэлгэ. Үгэнүүдые зүб бэшэхэ дүримүүд: аялганай тааралдал, нугарал, һубарил. Эдэ дүримүүдые баримталан, аялгануудые анхан һуурида болон залгалтада бэшэлгэ. Абтаһан үгэнүүдые бэшэлгэ. Буряадшалжа бэшэгдэдэг абтаһан үгэнүүдэй һүүлдэ тодо бэшэ аялга бэшэлгэ. Частицануудые бэшэлгэ.
Үгэ-шэнэ үгэ, үгын бии бололго болон бүридэл. Үгэ-хэлэлгын хуби. Хэлэлгын хубинуудай грамматическа шэнжэ болон мэдүүлэл соохи үүргэ.
Мэдүүлэл ба холбуулал. Хүнэй харилсаанда, хэлэлгэ соо мэдүүлэлэй үүргэ. Хэлэһэн зорилгоороо мэдүүлэлнүүдэй илгаа. Шангадхаһан мэдүүлэлнүүд. Мэдүүлэлэй шухала ба юрын гэшүүд. Мэдүүлэлэй нэгэ түрэл гэшүүд. Нэгэ түрэл гэшүүдтэ табигдаха сэглэлтын тэмдэгүүд. Томьёнууд-дэлгэрэнгы холбулалнууд. Холбуулал, тэрэнэй үүргэ.
Текст. Холбоотой текстын шанарнууд. Текстын янзанууд. Хэлэлгын стильнууд. Монолог болон диалог.
Сэбэр бэшэлгэ. Үгэнүүдые сэбэрээр бэшэхэ шадабари нарижуулга. Хүшэр бэшэлгэтэй үзэгүүдэй бүлэгүүдые бэшэлгэ. Хойно хойноһоонь нэмэн, олон болгон үенүүдые болон үгэнүүдые ручкая дэбтэрһээ таһалангүй удаадахи үзэгүүдэй ниилэлгэнүүдые бэшэлгэ: ми, мии, ни, нии, су, сү, суу, шуу, шуу, шүү, шу, шү, шуй, шүй, ну, нү, нуу, нүү, нуй, нүй, дя, дяа, хэблэл, зүбшэхэ, хубяар, г.м. Үхибүүдэй графическа алдуунууд дээрээ хүдэлмэри.
Дүримөөр шалгагдахагүй үгэнүүд. Аляаһан, амбаар, базаар, баллуур, баржыха, бишыхан, гулабхаа, гүрөөһэн, гүбээ, дальбараа, долеобор, жалжагы, жиихэ, жараахай, зомгоол, замбуулин, игаабари, лимбэ, мангир, мүнөөдэр, нариихан, ниислэл, нягта, найрамдал, онгосо, ооһор, омоли, пүсхэгэр, сухаари, сагаалган, тармуур, таабай, түрүүлэгшэ, улаалзай, үбгэжөөл, үндэгэн, үнгэрсэ, хандагай, хюмһан, һаалишан, һархяаг, шиидам, шиираг, эрбээхэй, элжэгэн, ээрсэг, ээзгэй, юрөөл, юртэмсэ, ямаан.
4-дэхи классай һурагшадта буряад хэлэ заалгын зорилгонууд гэхэдэ иимэ:
- Хоёрдохи болон гурбадахи классуудта үзэһэнөө дабтаха, ойлгосонуудай нэмэри ба тусхай шанарнуудые олгуулха;
- «Абяан», «үгэ», «хэлэлгын хуби», «мэдүүлэл», «текст» гэһэн ойлгосонуудтай болгохо;
- Үгэ тухай ойлгосо удхын хэрэглэлэй талаар онсонуудые элирүүлхэ ажалтай тааруу байха;
- Юумэнэй нэрэ тухай дүүрэн ойлгосотой болгохо, тиихэдэ үйлэ үгэ, тэмдэгэй нэрэ, дахуул үгэ тухай ойлгосо үргэдхэхэ, тогой нэрэ, түлөөнэй нэрэ (үгэнүүд), наречи гэһэн «шэнэ» хэлэлгын хубинуудтай танилсуулха, частицануудай үүргэ тухай ойлгуулха;
- Мэдүүлэл – хэлэлгын шухала зүйл гэжэ ойлгуулха, мэдүүлэлэй гэшүүдые илгаруулжа, тэдэниие тодорхойлуулжа һургаха, болгохо шадабаринууд олгогдохоор хараалаатай;
- Текст үзэхэдөө, тэрэнэй байгуулга, гол удха элирүүлхэ, текстын стилииень элирүүлхэ ажал эмхидхэхэ;
- Өөрынь ажал сэгнүүлжэ һургаха, ондо ондоо янзын сэгнэлтын аргануудые хэрэглүүлжэ һургаха ажал үргэлжэлүүлхэ;
- Шалгалтын хүдэлмэри хэлэлгэ хүгжөөлгын шэглэлтэйгээр үнгэргэхэ, үхибүүд изложени бэшэжэ һураха аргатай;
- Өөрынь ажал түсэблүүлжэ, бэелүүлжэ, ажалайнь дүн хамгаалуулжа һургаха;
- Түрэл арадайнь, тиихэдэ ондоошье арадуудай сёл болбосоролтой танилсуулга үнгэргэхэ;
- Буряад хэлэнэй аргаар һурагшадые харилсуулжа, зэргэсүүлжэ, сасуулжа, бүлэглүүлжэ, хубаарилуулжа, бодомжолуулжа, түсэбдүүджэ, анализ болон синтез хүүлэжэ, сэгнүүлжэ һургаха;
- Түрэл хэлэндэнь тусхай хандаса хүмүүжүүлхэ;
4-дэхи класста буряад хэлэ үзэлгэ хадаа урдахи классуудтай тон адляар бэе бэеэ уламжалан тааруулһан үндэһэнүүдтэй гэхэдэ зүб байха.
Календарно-тематический план
Буряад хэлэн 4 класс
№ | Тема уроков | Кол-во часов | Срок |
1 | Урда үзэһэнөө дабталга. Мэдүүлэл | 1 | |
2 | Мэдүүлэлэй шухала ба юрын гэшүүд | 1 | |
3 | Абяан ба үзэгүүд | 1 | |
4 | Аялганай тааралдал | 1 | |
5 | Аялганай һубарил | 1 | |
6 | Үгын үндэһэн ба суффикс, нэгэ үндэһэтэ үгэнүүд | 1 | |
7 | Үгын һуури ба залгалта | 1 | |
8 | Үгын анхан һуури тодо бэшэ түргэн | 1 | |
9 | Диктант | 1 | |
10 | Абтаһан үгэнүүд | 1 | |
11 | Хэлэлгын хубинууд | 2 | |
12 | Юумэнэй нэрэ | 1 | |
13 | Зохилдолой 1-дэхи таблица | 1 | |
14 | Зохилдолой 2-дохи таблица | 1 | |
15 | Зохилдолой 3-дахи таблица | 1 | |
16 | Олоной тоодо зохилдол | 1 | |
17 | Нэрын падежэй түхэлтэй үгэнүүдэй үүргэ | 1 | |
18 | Хамаанай падежэй түхэлтэй үгэнүүд үүргэ | 1 | |
19 | Зүгэй падеж | 1 | |
20 | Нэрын болон үйлын падежэй түхэлтэй юумэнэй нэрэнүүд | 1 | |
21 | Н хашалганай һүүлдэ | 1 | |
22 | Зэбсэгэй падеж | 1 | |
23 | Хамтын болон гаралай падеж | 1 | |
24 | Дахуул үгэнүүдэй үүргэ | 1 | |
25 | Шалгалтын диктант | 1 | |
26 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
27 | Х/х Түрүүшын саһан | 1 | |
28 | Х/х Изложени | 1 | |
29 | Түлөөнэй нэрэ | 1 | |
30 | Түлөөнэй нэрын нюур | 1 | |
31 | Түлөөнэй нэрын зохилдол | 1 | |
32 | Х/х Изложени | 1 | |
33 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
34 | Х/х Зурагаар хүдэлмэри | 1 | |
35 | Үйлэ үгэнүүд тэдэнэй илгарал | 1 | |
36 | Үйлэ үгэнүүд | 1 | |
37 | Үйлэ үгэнүүдэй сагууд | 1 | |
38 | Үйлэ үгэнүүдэй залгалтануудые зүб бэшэлгэ | 2 | |
40 | Диктант | 1 | |
41 | Үйлэ үгэнүүдэй нюур харуулалга | 2 | |
42 | Х/х Изложени | 1 | |
43 | Буруушааһан частицанууд | 2 | |
44 | Үйлэ үгэнүүдтэй үшөө ямар частицанууд бэшэгдэдэг бэ? | 1 | |
45 | Шалгалтын диктант | 1 | |
46 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
47 | Үйлэ үгэнүүдтэй частицанууд | 1 | |
48 | Дабталга | 1 | |
49 | Х/х Изложени | 1 | |
50 | Тэмдэгэй нэрэ | 1 | |
51 | Юумэнэй шанар харуулһан тэмдэгэй нэрэнүүд | 1 | |
52 | Үйлын шанар харуулһан тэмдэгэй нэрэнүүд | 1 | |
53 | Дабталга | 1 | |
54 | Диктант | 1 | |
55 | Үгын удха Антонимууд | 1 | |
56 | Синонимууд | 1 | |
57 | Омонимууд | 1 | |
58 | Сэхэ ба шэнжэлһэн удха | 1 | |
59 | Х\х Изложени | 1 | |
60 | Бэхижүүлгэ | 1 | |
61 | Тоогой нэрэ | 1 | |
62 | Тоолоһон ба дугаарлаһан тоогой нэрэнүүд | 1 | |
63 | Тоогой нэрэнүүдэй һуури | 1 | |
64 | Диктант | 1 | |
65 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
66 | Наречи | 1 | |
67 | Наречи –мэдүүлэлэй гэшүүн | 1 | |
68 | Наречинуудэй удхаараа илгарал | 2 | |
69 | Бэхижүүлгэ | 1 | |
70 | Шалгалтын диктант | 1 | |
71 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
72 | Х/х Зохеолго | 1 | |
73 | Х/х Зурагаар хүдэлмэри | ||
74 | Мэдүүлэл- хэлэлгын гол единицэ | 3 | |
75 | Мэдүүлэлэй шухала гэшүүд- мэдүүлэлэй грамматическа һуури | 1 | |
76 | Мэдүүлэлэй нэгэ түрэл гэшүүд | 1 | |
77 | Х/х Изложени | 1 | |
78 | Хэлэлгын нюусанууд. Текстын темэ болон гол удха | 1 | |
79 | Текстын байгуулга | 1 | |
80 | Хэлэлгын стильнүүд | 1 | |
81 | Х/х Зурагаар хүдэлмэри | 1 | |
82 | Уран һайханай стиль, тэрэнэй илгарал | 1 | |
83 | Номой стиль, тэрэнэй илгарал | 1 | |
84 | Бэхижүүлгэ | 1 | |
85 | Х/х Зохёолго | 1 | |
86 | Эрьежэ хойшоо харагты. Үгэ тухай юу мэдэхэбта? | 1 | |
87 | Диктант | 1 | |
88 | Абяан ба үзэгүүд | 1 | |
89 | Мэдүүлэл тухай юу мэдэхэбта? | 1 | |
90 | Хэлэлгын нюусанууд тухай юу мэдэхэбта? | 1 | |
91 | Х/х Рассказ зохёохо | 1 | |
92 | Дабталга | 1 | |
93 | Бэхижүүлгэ | 1 | |
94 | Шалгалтын диктант | 1 | |
95 | Алдуу дээрэ хүдэлмэри | 1 | |
96 | Х/х Бодомжолго | 1 |
Оснащение учебного процесса:
- Электронный учебник бурятского языка
- Буряад хэлэнэй сахим hураха бэшэг
Технические средства обучения
1.Персональный компьютер,
2.Мультимедийная установка
3.Экран
4.Магнитная доска
Список литературы:
hуралсалай:
- Р. С. Дылыкова, Т. Б. Базаргуруева, Д. Б. Дугарова, Буряад хэлэн 4 класс, Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2016
Методическа:
- Буряад хэлэн, уншалга, хэлэлгэ хγгжөөлгэ. Буряад hургуулиин программанууд, 1-4 классууд. Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2004
Администрация МО Заиграевский район
Управление образования администрации МО Заиграевский район
МБОУ «Ацагатская средняя общеобразовательная школа – интернат»
Утверждаю __________ Согласовано_____ Программа рассмотрена и
Директор МБОУ Зам. директора по УВР одобрена на заседании
«Ацагатская СОШ-И» /Доржиева Б. В. ./ педагогического совета
/Рандалова О. В. ./ от «31» 08 2018г. «Ацагатская – СОШ-И»
Приказ № § Протокол №
от «1» _09_ 2018г. от « 30 » 08_ 2018г.
Рабочая программа
По Бурятской литературе______________________________________________________________
Класс ____4____________________________________________________________________
Предмет Бурятская литература________________________________________________________
Количество часов ________2____________________________________________________
Преподаватель Дондукова Оюна Цыбиковна____________________________________________
2018-2019 уч. г
Тайлбари бэшэг
Эхин hургуулиин буряад хэлэнэй программа хадаа дунда hургуулида γзэгдэхэ тγрэлхи хэлэ болон литературын γндэhэ hууриинь, тэрэнэй гуламтань боложо γгэхэ байна. Тус программын γндэhѳѳр γхибγγдые литературна хэлэндэ hайнаар hургаха зорилго табигдана. Ушар тиимэhээ хэлэлгэ хγгжѳѳгын асуудалнууд программын бγхы hалбаринууд дотор оруулагданхай
Эхин классуудта буряад хэлэ зааха шухала зорилгонууд гэхэдэ: hурагша бγхэниие зγбѳѳр, hайнаар, удхыень ойлгуулан уншуулжа, эли тодоор хэлγγлжэ, алдуугγйгѳѳр, сэбэр гоёор бэшγγлжэ hургаха; γхибγγдые ном уншаха дуратай бологохо; hурагшадай γгэ хэлые баяжуулха; γхибγγдэй ухаан бодолые хγгжѳѳхэ аргануудые хэрэглэхэ; оршон тойронхи юумэнγγд тухай hурагшадай мэдэсые γргэдхэхэ.
Тγрэлхи хэлэндэ hургангаа, γхибγγдые зγбѳѳр хγмγγжγγлхэ зорилгонууд бэелγγлэгдэхэ болоно.
Эхин классуудта буряад хэлэ зааха медодууд хадаа hурагшадта бата бэхи мэдэсэ, шадабари ба дγршэл олгохо, тэдэнэй хγгжэлтэдэ ба хγмγγжγγлхэ хэрэгтэ туhалха hуралсал ба хγмγγжэлые нягта холбоотойгоор ябуулха, бэеэ даагаад даабаринуудые дγγргэжэ шададаг аргада hургаха, хэшээлэйнгээ сагые зγбѳѳр хубаарилан хэрэглэлгэдэ туhалха ёhотой.
Уншалга, хэлэлгэ, хγгжѳѳлгэ
!-4; классудта уншалгын хэшээлнγγдэй шухалын шухала зорилго хадаа удхыень ойлгожо, зγбѳѳр, тγргэншэгѳѳр, уранаар hурагшадай уншалгые улам бэхижγγлгэ ба hайжаруулга мγн болоно. Yхибγγд иимэ шадабаритай болоходоо, бэеэ даагаад номуудые уншаха дγршэлтэй боложо шадаха.
Простой, ойлгоходо бэлэн рассказ, шγлэг, онтохонуудые hурагшад уншахадаа, зохёолой удхые, гол шухала hанал бодолые ойлгожо, γйлэдэгшэ нюурнуудтай, тэдэнэй абари зан, γйлэ хэрэгγγдтэй танилсаха байна. Уран зохёолой дγрсэлэн харуулдаг аргануудые, тэрэнэй хэлэн тухай тобшохоноор ойлгожо абаха болоно. Уншаhан зохёолойнгоо удхые тайлбарин хѳѳрэлдэхэдѳѳ hурагшад зохёолой удхын гол шухала ба шухала бэшэ γйлэнγγдые илгаруулжа hураха, гол шухала hанал бодолыень илган оложо, зохёолые хубинуудта хубаажа, тэдэнэйнгээ хоорондохи холбоое оложо hураха. Энэ хадаа hурагшадай логическа ухаан бодолые хγгжѳѳлгэдэ туhа хγргэдэг. Зохёолнуудые уншалгын γедэ оршон тойронхи хамаг бγхы юумэнγγд тухай hурагшадые зγб ойлгосотой болгохо гээшэ угаа ехэ шухала удха шанартай. Уншалгын хэшээлнγγдтэ буряад арадай hайн hайхан заншалнуудтай, илангаяа арадай педагогикын ёhо гуримуудые γргэнѳѳр хэрэглэхэ.
Эхин классай hурагшад тγрэhэн нютаг оронойнгоо, байгаали тухай зохёолнуудые уншаха, байгаалиин γзэгдэлнγγдые ажаглаха, мγнѳѳ манай γеын хγнγγдэй байдал ба ажал хγдэлмэри тухай, hайндэрнγγд тухай уншаха байна.
Уншалгын хэшээлнγγдтэ хγнγγдэй Эхэ оронойнгоо ашаг туhада γнэн шударгыгаар хγдэлhэн тухай, манай ороной, республикын, районой эрхим ажалшад тухай hурагшадай ойлгомжо улам γргэн болгогдохо.
Уншалгын программа
Уншалгын программа дγрбэн зγйлhѳѳ бγридэнэ: 1) уншалгын тематика; 2) уншалгын дγршэл; 3) текстээр ябуулха хγдэлмэри; 4) классhаа гадуур уншалга.
Дγрбэдэхи классай hурагшад гурбадахи класста олоhон дадалнуудаа бγри хγндэ зγйл дээрэ улам гγнзэгыдхэхэ ёhотой, ойлгон уншаха зуураа уншажа байҺан текстынгээ темп, тогтолго ба интонацииень зγбѳѳр хэрэглэжэ шадаха болоно. Һурагшад абяагγйгѳѳр ба шангаар уншаhан зγйл тухайгаа багшын табиhан асуудалнуудта хγсэд дγγрэн харюу γгэжэ шадаха.
Рассказ, басни ба статьянуудые уншахадаа γйлэдэгшэ нюурнуудайнь хэhэн хэрэгтэ сэгнэлтэ γгэжэ шадаха ба тэдээн доторхи событинуудта, геройнуудтань характеристика γгэжэ шадаха ёhотой. Тиихэдээ уншаhан зохёолоо улам гγнзэгыгѳѳр ойлгожо абаха.
Дγрбэдэхи классай hурагшад уншаhан зγйлѳѳ дэлгэрэнгыгээр ба мγн баhа хуряамжаар хѳѳрэжэ шадаха, арадай аман зохёолтой, элинсэг хулинсагай hургаал заабаритай танилсалгаяа улам γргэдхэхэдэ, мэдэсэеэ улам баяжуулха болоно. Буряад орон тухайгаа, тоонто нютаг тухай мэдэсэеэ гγнзэгырγγлхэ, олон шγлэгγγдые сээжээр мэдэдэг болохоhоо гадуур, эпитет, метафора, рифмэ, аллитераци, аллегории, гипербола, олицетворении г. м шγлэгэй уран найруулгын аргануудтай практическа танилсаха болоно. Энэ класста басни тухай мэдэхэ болохо. Басниин моралииень hурагшад ойлгожо Һураха, басни соо γгтэhэн образуудые, тэдэнэй байдалые ба хэҺэн γйлыень Һурагшад ойлгохо, басни доторхи аллегорииень ойлгохо, тэрэнэй художественно талыень улам гγнзэгы ба hонирхолтойгоор ойлгохо ёhотой.
Онтохонуудые уншахадаа дγрбэдэхи классай hурагшад онтохон соо γгтэhэн шэдитэ зγйлнγγдые ойлгохо, энэмнай эртэ урда сагhаа дамжан ерэhэн мифγγдэй зγйл гээшэ гэжэ ойлгохо болоно.
Классhаа гадуур уншалгада багша бага бэшэ анхарал хандуулха ёhотой. Уншаhан номойнгоо удхые ойлгожо ба хадуужа абаха зуураа уншаhан зγйл тухайгаа сэгнэлтэ ба тэрээн тухайгаа тобшохоноор hанамжаяа бэшэжэ шадаха болохо ёhотой.
Уран зохёол уншалгада, тэдэниие бэеэ даанги уншалгада анхарал hайн хандуулха, юундэб гэхэдэ, табадахи класста литературна уншалгада бэлэдхэл боложо γгэхэ.
Дγрбэдэхи классай hурагшадай γгэ хэлыень баяжуулха ба зохёохы hанал бодолыень γргэдхэхын тула элдэб янзын упражненγγдые хэхэ ёhотой: хоровой декламаци, хамтадаа хэхэ инсценировко, нюураар уншалга, хэhэгγγдые сээжээр уншалга г. м. Мγн элдэб янзын зохёохы шэнжэтэй бэшэмэл хγдэлмэри дγγргэжэ болоно, элигсэг хулинсагай hургаал заабаритай, тγрэл арадайнгаа ёhо заншалнуудтай тобшохоноор танилсаhан байха.
Бγхы классуудта ойлгогдоогγй γгэнγγдэй удхань элирγγлэгдэхэ ёhотой. Нэгэдэхи ба хоёрдохи классуудта ехэнхидээ багшын туhаламжаар ойлгогдоогγй γгэнγγдэй удхань элирγγлэгдэнэ. Гурбадахи ба дγрбэдэхи классуудта hурагшад ѳѳhэдѳѳ текст сооhоо ойлгогдоогγй γгэнγγдые оложо, словарь хэрэглэжэ, удхыень элирγγлжэ hураха.
Yшѳѳ тиихэдэ багшын γгэhэн γгэнγγдэй удхые hурагшад ѳѳhэдѳѳ словарь хэрэглэжэ, удхыень элирγγлжэ hураха.
Классhаа гадуур уншалга
Эхин классуудай урда табигдаhан hургалгын ба хγмγγжγγлгын зорилгонуудые шиидхэлгэдэ классhаа гадуур уншалга хадаа бага бэшэ γγргэ дγγргэнэ: энэ хадаа хγγгэдые ѳѳhэдѳѳ бэеэ даагаад ном уншадаг бологохо, тэдэниие номдо дуратай болгохо зорилготой.
Классhаа гадуур уншалгын зорилго хадаа Һурагшадай ѳѳhэдѳѳ бэеэ даагаад уншалгые эмхидхэн хγтэлбэрилхэ, хγγгэдтэ уншуулха гэhэн hонирхолтой hайн номуудтай, тэдэнэй авторнуудтай танилсуулха; уншаха эдэбхи ба элдэб юумэ номоо библиотекэhээ оложо шададаг болгохо.
Һурагшадай классhаа гадуур ѳѳhэдѳѳ уншаха номууд гэхэдэ, ажабайдал харуулhан хγнэй моральна байдал тухай хѳѳрэжэ γгэhэн, hонин удхатай онтохонууд, шγлэгγγд, таабари ба оньhон γгэнγγд, рассказууд ба статьянууд болоно.
Классhаа гадуур уншалгые 1-4 классуудта тусгаар зохёогдоhон номоор (хрестиматяар)ябуулагдаха ёhотой байбашье, багша hурагшадайнгаа эрилтэ, дурые шадалыень хараадаа абан hургуулиингаа гγ, али тосхоной библиотекэдэ байhан γхибγγдэй hонирхомоор, ойлгосотой хγшэ хγрэмѳѳр бишыхан номуудые hурагшадтаа абхуулан, уншуулжа байха болоно. Класс бγридэ иимэ номуудайнь список γлгѳѳтэй байха зэргэтэй, класстаа библиотекэтэй болохоо оролдохо.
Һурагшадые, ѳѳhэдѳѳ бэеэ даагаад ном уншажа шададаг болгохын тула, тэрэнээ хэр hайн шанартайгаар ябуулжа байhыень шалгахын тула классhаа гадуур уншалгын тусгаар хэшээл γнгэргэгдэхэ, хэшээлhээ гадуур элдэб, хэмжээнγγд (кружогууд, выставкэнγγд) ябуулагдаха, ном уншажа hуража байhан багашуултай туд тудтань хγдэлмэри ябуулха.
Дγрбэдэхи класс дγγргэжэ байгаа hурагша бγхэн тон бэлэн байгуулгатай холбоотой рассказ, γсѳѳншэг мэдγγлэлнγγдhээ бγридэhэн мэндын бэшэг ѳѳhэдѳѳ бэеэ даагаад, алдуугγйгѳѳр бэшэжэ шададаг болохо зэргэтэй
Холбоотой хэлэлгын упражненинγγд уншалгыншье, грамматикыншье хэшээлнγγдтэ сээжээлшье, бэшэмэлээршье дγγргэгдэхэ.
Уншалгын хэшээлнγγдтэ холбоотой хэлэлгын упражненинγγд ехэнхидээ уншагдажа байгаа зохёолой удхатай холбоотой. Грамматикаар мэдэсэнγγдээ, шадабаринуудаа, хэлэлгын ба орфографиин дγй дγршэлнγγдээ аман ба бэшэмэл хэлэлгэдэ гансахан лэ γгэ, мэдγγлэл соо бэшэ, мγн баhа изложени ба сочиненидээ hурагшадай хэрэглэдэг болоо hаань, тэрэ мэдэсэ, шадабари, дγршэлнγγдынь хγсэд ойлгогдон абтажа, бата бэхеэр хадуугдаа гэжэ тоологдохо болоно.
Грамматикын хэшээлнγγдтэ ехэнхидээ изложени, сочинени мэтын бэшэмэл упражненинγγд дγγргэгдэхэ, харин тиихэдэ уншалгын бэшэмэл хэшээлнγγдтэ гол тγлэб дабтан хѳѳрэлгэ, уншаhанаа хѳѳрэлгэ мэтын аман упражненинγγд дγγргэгдэхэ гэжэ программа соо хараалагдана. Гэбэшье аман ба бэшэмэл хэлэлгэ хγгжѳѳхэ хγдэлмэринγγд хоорондоо тон нягта холбоотой байха ёhотой.
Программа соо хараалагдаhан дγршэл шадабаринууд бултадаа хоорондоо бэе бэетэйгээ холбоотой байхаар γгтэнхэй. Тиимэ тула багшын зорилго болбол хэлэлгэ хγгжѳѳлгѳѳр хэхэ хγдэлмэриеэ жэл соо гγ али четверть соо тγсэблэхэдээ, хэды дахин изложени, сочинени бэшγγлхэеэ хараалха.
Календарно – тематический план
Тγрэлхи хэлэн 4класс
№ | Тема уроков | Кол- во часов | Сроки |
1 | Тγрэлхи хэлэн, тγрэhэн дайда Н. Дамдинов. Буряад хэлэн | 1 | |
2 | М. Чойбонов. Буряад хэлэн | 1 | |
3 | Э. Манзаров. Сахижа ябая | 1 | |
4 | Д. Жалсараев. Буряад орон | 1 | |
5 | Б-Х. Цыренжапова. Эхэ нютагай γреэл | 1 | |
6 | А. Жамбалон. Омоли. Классаhаа гадуур унш. | 1 | |
7 | Байгал далай-манай баялиг. | 1 | |
8 | Д. Хобраков. Байгалаа гамнаял! З. Гомбожабай. Байгал далай | 1 | |
9 | И. Калашников. Сэсэгэй γнэр | 1 | |
10 | Г. Дашабылов. Сэсэгγγдэй дγхэриг. Классhаа гадуур унш. | 1 | |
11 | Э. Дугаров. Гγлзѳѳргэнэ | 1 | |
12 | А. Жамбалон. Ой модоной Аша туhа. | 1 | |
13 | А. Жамбалон. Ерээдγй нарhад | 1 | |
14 | Г. Дашабылов. Ойн барабанша | 1 | |
15 | Бэхижγγлгэ | 1 | |
16 | Арадай аман зохёол. Таабаринууд | 1 | |
17 | Оньhон γгэнγγд | 1 | |
18 | Yреэлнγγд | 1 | |
19 | Бэхижγγлгэ. Классhаа гадуур унш. | 1 | |
20 | Буряад арадай онтохонууд. Yнэгэнэй хани нγхэсэл | 1 | |
21 | Гурбалдайн гурбан сэсэн | 1 | |
22 | Шадамар Шалхагар хоёр | 1 | |
23 | Ангуудай суглаан | 1 | |
24 | Алтан Сэсэг | 1 | |
25 | Бэхижγγлгэ | 1 | |
26 | Ондоо арадай онтохонууд. Эгэшэ Аленушка ба дγγ Иванушка | 1 | |
27 | Мэхэтэй Куой. Мэдэнэбди | 2 | |
28 | Yер | 1 | |
29 | Хγрэлдэй. Элеэ шагшага хоёр | 2 | |
30 | Эрдэм номой аша туhа | 1 | |
31 | Толгойтой hэн гγ, али γгы гγ? | 1 | |
32 | Yнэгэн юундэ улаан бэ? | 1 | |
33 | Ухаанай сэсэн | 1 | |
34 | Бэхижγγлгэ | 1 | |
35 | Бавасан Доржиевич Абидуев. Эреэн гγрѳѳhэ эмээлэгшэ | 2 | |
36 | Д-Д. Цыренжапов. Ямаан гахай хоёр | 1 | |
37 | Д. Дашанимаев. Туламтай шоно | 1 | |
38 | Б-М. Дышинов. Хγн хγхы хоёр | 1 | |
39 | Б-М. Дышинов. Шогтой хγхюун Шобдог | 1 | |
40 | А. Тороев. Алаг моритой Аляадай γбгэн | 1 | |
41 | Бэхижγγлгэ | 1 | |
42 | Х/х. Х. Н. Намсараевай уг гарбал | 1 | |
43 | Х.Намсараев. Yншэдэй γхэл | 1 | |
44 | Санхюудай | 1 | |
45 | Х. Намсараев. Хэжэнгэ тухай шγлэгγγдэй баглаа. Кл гадуур уншалга | 1 | |
46 | Ч. Цыдендамбаев. Хγндэшэ баабайхан | 2 | |
47 | Ц. Номтоев. Ашата γбгэн | 2 | |
48 | Ж. Тумунов. Хγлэг мини морин. Кл. гадуур уншалга | 1 | |
49 | Ц-Д. Ж-Б. Дамдинжапов. Арюухан хγбγγн | 1 | |
50 | Ц-Б. Бадмаев. Мэхэ гохын мэргэн ном | 1 | |
51 | Уран шγлэгэй долгин дээрэ. Д. Жалсараев. Эжэл хоёр | 1 | |
52 | Д. Жалсараев Баярмаагай одон | 1 | |
53 | Д.Жалсараев. Хилэ дээрэ. | 1 | |
54 | Г. Дашабылов. Һγниин шубууд | 1 | |
55 | Ц. Цырендоржиев. Шубуухай. | 1 | |
56 | Н. Дамдинов. Мартамхай хонишон. Хабар | 2 | |
57 | Ч- Р Намжилов. Уhан тухай γгэ. | 1 | |
58 | Б. Мунгонов. Хорёошо малаан | 2 | |
59 | Ц. Номтоев. Yншэн γндэгэн | 1 | |
60 | Х/х. Зурагаар хγдэлэлгэ | 1 | |
61 | Б. Д. Абидуев. Сонхоор малайhан hара. Классhаа гадуур унш. | 1 | |
62 | Б. Шойдоков. Мγльhэнэй ябалга. | 1 | |
63 | Ц-Д. Дондокова. Энеэдэн hургаалтай. Дуратайб шамдаа, Буряадни | 2 | |
64 | Б.Б Базарон. Арсалдаан | 1 | |
65 | Г. Чимитов. Эшэгэн Тэхэ. Баабгайн хγбγγн. | 2 | |
66 | Г. Чимитов. Yнэгэн шоно хоёр | 1 | |
67 | Э С. Манзаров.Yнэгэнэй hургуули | 1 | |
68 | «Барилдааша» Баабгай | 1 | |
69 | Темээр бγридхэлгын хэшээл | 1 | |
70 | Ород уран зохёолшод. А.С. Пушкин. Загаhашан ба загаhан тухай онтохон | 2 | |
71 | Н. Нексаров. Yбгэн Мазай ба туулайнууд | 1 | |
72 | Х\х. Хабар тухай рассказ зохёолго | 1 | |
73 | Л. Н. Толстой. Арсалан ба нохойхон | 1 | |
74 | И. А. Крылов. Гэрэл ба hармагшан | 1 | |
75 | И. А Крылов. Хγн, Сурхай хабшаахай гурбан. | 1 | |
76 | Бэхижγγлгэ | 1 | |
77 | Арадай баатар Гэсэр. Тэнгэришγγлэй хоорондохи дайн | 1 | |
78 | Х\х. Yгтэhэн γгэнγγдые хэрэглэн богонихон рассказ зохёохо. | 1 | |
79 | Баатарай газар дээрэ тγрэлгэ | 1 | |
80 | Х/х Зурагаар хγдэлэлгэ | 1 | |
81 | Нюhата – Нюургγй гэжэ нэрэ хγбγγндэ γгтэбэ. | 2 | |
82 | Баатар бэеэ бэелжэ, Гэсэр боложо тодорбо | 1 | |
83 | Гэсэрэй гурбадахи hамган Алма – Мэргэн хатан | 1 | |
84 | Гэсэр Орголи эреэн гγрѳѳhые, Шэрэм Минаата хааниие, Абарга- Сэсэн мангадхайе бута сохибо. | 1 | |
85 | Х/х Зурагаар хγдэлэлгэ | 1 | |
86 | Абарга – Сэсэн мангадхайе бута сохибо | 1 | |
87 | Асуудалнууд ба даабаринууд | 1 | |
88 | Х/х. Характеристика | 1 | |
89 | Х/х. Сочинени | 1 | |
90 | Кл. гадуур уншалга | 1 |
Оснащение учебного процесса:
- Электронный учебник бурятского языка
- Буряад хэлэнэй сахим hураха бэшэг
Технические средства обучения
1.Персональный компьютер,
2.Мультимедийная установка
3.Экран
4.Магнитная доска
Список литературы:
hуралсалай:
- С. Ц. Содномов, Д.Д. Шойнжонова, Д-Ц. Х. Бадмаева, Түрэлхи хэлэн 4 класс, 1 хуби, Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2009 он
- С. Ц. Содномов, Д.Д. Шойнжонова, Д-Ц. Х. Бадмаева, Түрэлхи хэлэн 4 класс, 2 хуби, Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2009 он
Методическа:
- Буряад хэлэн, уншалга, хэлэлгэ хγгжөөлгэ. Буряад hургуулиин программанууд, 1-4 классууд. Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2004
- С.Ц.Содномов. Методическа дурадхалнууд. Тγрэлхи хэлэн, 4класс. Улаан-Yдэ: «Бэлиг», 2008
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
![](/sites/default/files/pictures/2017/07/17/picture-936164-1500263560.jpg)
Рабочая программа по бурятской литературе 7 класс
Рабочая программа по бурятской литературе за 7 класс содержит пояснительную записку, календарно-тематическое планирование по предмету....
Рабочая программа по бурятской литературе 5 класс
Рабочая программа составлена на основе Закона «Об образовании» №273-ФЗ от 29.12.2012г, Закона о языках народов РФ от 24.07.1998 N 126-ФЗ (ст. 9,10,16), Закона РБ...
Рабочая программа по бурятской литературе 6 класс
Рабочая программа по бурятской литературе 6 класс...
Рабочая программа по бурятской литературе , 3 класс
Рабочая программа по родной литературе 3 класс. Хэлэн болбол арадай хүгжэлтын нэгэ хуби болоно. Түрэл хэлэеэ шудалжа, эрдэм мэдэсэеэ үргэдхэхын тула һурагшад ямар шалтагаанаар хэлэеэ...
Рабочая программа по бурятской литературе 3 класс
Рабочая программа по бурятской литературе, 3 класс...