Ааҕыы уруоктарыгар тиэкиһи кытта үлэ
презентация к уроку по чтению (2, 3 класс)
Скачать:
Вложение | Размер |
---|---|
![]() | 48.39 КБ |
![]() | 357.04 КБ |
![]() | 769.69 КБ |
![]() | 2.14 МБ |
Предварительный просмотр:
Саха Республикатын µ³рэ±ириитин министерствота
Бµлµµ улуу´ун µ³рэ±ириитин управлениета
То±устаа±ы тыл, кэрэ эйгэ гимназията
Аа±ыы уруоктарыгар тиэки´и кытта µлэ
Л.В.Захарова «Мин сатаан аа±абын» (1 кылаас), «Аа±арбын таптыыбын» (2 кылаас) -µ³рэх кинигэлэринэн.
О²ордулар: начальнай кылаас учууталлара
Григорьева А.Н. Егорова Р.Е.,
2014 сыл
И´инээ±итэ:
- Киирии тыл
- 1 кылааска аа±ыы уруоктара
- 2 кылааска аа±ыы уруоктара
1 кылаас:
-Суорун Омоллоон «Б³р³ куйуурдаабыта»
-Егор Макаров «Кµ³рэгэй»
-Ча±ыл±ан «Чуппуускалар»
-Софрон Данилов «Хорсун уол»
-Амма Аччыгыйа «Бастакы то±о?»
2 кылаас:
Егор Макаров «Э´э»
Петр Тобуруокап «Мэнигийээн Мэникчээн»
Николай Якутскай «К³т³р-сµµрэр тириитин уларытынар дуо?»
Николай Тарабукин «Кы´ын»
Суорун Омоллоон «Тымныы муо´а»
Киирии тыл
Федеральнай государственнай µ³рэх стандардын олоххо киллэрии аа±ыы уруогар са²алыы сы´ыаны ирдиир. Бу уруок сµрµн сыала-о±ону сырдыкка, кэскиллээххэ, µйэлээххэ киллэрии.
Ол инниттэн о±о±о бэрт кыратыттан уус-уран айымньыны тус бэйэтигэр суолталаахтык ылынар кыа±ын оло±урдар ньыманан µ³рэтии эрэйиллэр, сыыйа кылаастан кылааска тахсан истэ±ин аайы айымньыны ылынар дьо±ура дири²ээн, µрдµк культуралаах аа±ааччы, айааччы буолан тахсар кэри²²э тиийэригэр µлэ барыахтаах.
Маннык ирдэбилгэ с³п тµбэ´иннэрэн са²алыы ис хо´оонноох µ³рэх кинигэлэрэ баар буоллулар.
Би´иги иккис сылбытын А.П. Колесова «Буукубаарынан», салгыы Л.В.Захарова 1 кылааска «Мин сатаан аа±абын», 2 кылааска «Аа±арбын таптыыбын» µ³рэх кинигэлэринэн µлэлиибит.
Бу кыра пособие±а аа±ыы уруоктарыгар этиллибит кинигэлэринэн тиэки´и кытта µлэ к³рµ²нэрэ уруок былааныгар к³рд³рµллэр. Тиэки´и кытта µлэ±э профессор Н.Н. Светловская технологиятын ту´анабыт.
Бу методика атына, сонуна тугуй?
Тиэки´и кытта µлэ 3 этаптаах: аа±ыах иннинэ, аа±а олорон, аахпыт кэннэ.
- Аа±ыах иннинэ ааптар аатын, тиэкис аатын, уру´уйу уонна учуутал суруйбут тирэх тылларын к³р³н, аа±ан, µ³рэнээччи сэрэйии о²орор (туох ту´унан тиэкис буолуон)
- Сэрэйиитэ хайда±ын билээри µ³рэнээччи тиэки´и бэйэтэ аа±ар, ³йд³³н, бэрэбиэркэлэнэн аа±ар. Аа±а олорон ³йд³³б³т тылларын бы´аарсаллар.
- Аахпыт кэннэ ааптар сµрµн санаатын бы´аарсыы, суруйааччыны били´иннэрии, уру´уйу, тиэкис аатын хат к³рµµ, араас сорудахтаах аа±ыы, творческай сорудахтары толоруу.
Бу уруоктарга аа±ыах иннинэ айымньы эйгэтигэр киллэрии, кµлµµс тыллары ту´аныы, о±ону айарга к³±µлµµр, толкуйдатар, бол±омтону эрэйэр, тылы µ³рэтиигэ к³м³л³³х сорудахтар о±ону элбэхтик аахтараллар, о±о тиэки´и ырыта µ³рэнэригэр, ула±алаах толкуйа а´ыллан, санаата саа´ыланан сыыйа аа±ааччы, айааччы буоларыгар к³дьµµстээх буолуохтара дии саныыбыт. Уруоктар Бµлµµ улуу´угар То±устаа±ы гимназия±а 1-2 кылаастарга боруобаны аастылар.
Ааптардар.
Аа±ыы уруога 1 кылаас
Тема: Егор Макаров «Кµ³рэгэй»
Сыала:
- Кэпсээни аа±ыы;
- Ис хо´оонун ырытыы;
- К³т³рд³р тустарынан билиини ха²атыы;
- Айыл±а±а тапталы, бол±омтолоох сы´ыаны иитии;
Тэрилэ: К³т³рд³р хартыыналара ( ырыа´ыт к³т³рд³р, сиэмэх к³т³рд³р), «к³т³рд³р
ырыалара» диск, Егор Макаров кинигэлэрэ.
Уруок хаамыыта
- Тэрээ´ин чаа´а
- «Кµ³рэгэй» текси кытта µлэ.
Аа±ыах иннинэ.
- Кэпсээммит аата – «Кµ³рэгэй»
Сэ´эргэ´ии
( чыычаах, сайын эрдэ кэлэр, ырыа´ыт чыычаах, уйатын манаан биир сиргэ µ³´эттэн ыллаан дьырылатар, дьыры-дьыры-дьыр)
- £сс³ ханнык ырыа´ыт чыычаа±ы билэ±ит? (кэ±э)
Сайын са±аламмытын биллэрэн, кэрии тыа±а кэ±э этэн чоргуйар, кук-куук
- Бу ырыа´ыт к³т³рд³р. Оттон сиэмэх к³т³рд³р диэн истибиккит дуо?
( к³т³рд³рµ уонна да атын кыра кыыллары сииллэр).
Холобур? Мохсо±ол, хотой
Би´иги кэпсээммитигэр кырбый диэн сиэмэх к³т³р баар..
-Кэпсээммитигэр кырбый тугу гыммыта буолуой? Таайыа±ы² эрэ.
Кµлµµс тыллар
Маннык тыллар к³м³л³´µ³хтэрэ: кµ³рэгэй, ырыа б³±³нµ, ыллаан,
биирдэ, кырбый, тиит, и´иллиирдии, атын сиргэ, к³т³, кµ³рэгэй
ырыата, сэтэрдэ, музыка буолар.
- Бастаан искэ, онтон улаханнык. – Кэпсээммитин сэрэйэн о²оруо±у²
- Би´иги кэпсээммит та±ыста.
3Аа±ар кэм²э тиэки´и кытта µлэ.
Онтон дьи²нээ±итэ хайдах эбитий? Ааптар ханнык тыллары туттубутуй? Аа±ан билиэ±и² эрэ. (Искэ аа±ыы)
4. Аахпыт кэннэ
- Хайа, сэрэйиибит хайдах эбитий?
- Би´иги тылбыт арыый судургу эбит буолбат дуо? Холобур, «Кµ³рэгэй ырыа б³±³нµ ыллаан дьырылатар» диэн этиини суруйааччы хайдах эппитий? (булан аа±ыы, 1 о±о) Кырбый ту´унан этиилэри аа±ыа±ы² эрэ. (2 этиини булан аа±ыы)
- Кэпсээн бµтэ´ик этиитин хорунан аа±ы² эрэ. Манна уйул±атын диэн тыл бы´аарыытын тылдьытынан аа±ы².
- К³т³рд³р ырыаларын ³йд³³н и´иттэххэ, ки´и дуу´атын µ³рдэр музыка курдук эбит. Э´иги эмиэ сайын и´иллээри² эрэ. (диискэттэн истии)
- Кµ³рэгэй ту´унан атын ырыаны, хо´оону билэ±ит дуо?
- Билигин кэпсээн тылларын бол±ойуо±у².
-саамай у´ун тылбыт
- нууччаттан киирбит тыл
- Кµ³рэгэйи ааптар с³бµлµµр дуо? Ханнык тыллар ону к³рд³р³лл³р? (барахсан, дьурулатар-дьырылатар)
- Ааптар ту´унан. Аата? Егор Макаров. Кинигэлэрин к³рд³рµµ. Кини айыл±аны, кини к³т³рд³рµн, кыылларын олус таптыыр эбит, ол и´ин маннык суруйар.
- О±олор, бу кэпсээни суруйааччы то±о суруйбута буолуой?
(айыл±аны таптаатынныр, кыра да дьиктини булан к³р³р, истэр буоллуннар диэн)
Аа±ыы уруога 1 кылаас
Уруок темата: Ча±ыл±ан «Чуппуускалар»
Сыала:
- Ис хо´оонун ырытыы.
- Ийэ, а±а тылын истибэт «ку´а±ан» ³йд³бµлгэ тиийии.
- Толкуйдуур дьо±уру сайыннарыы.
1. Тэрээ´ин чаа´а
2. Хо´оону аа±ыах иннинэ текси кытта µлэ
– Аатыттан биллибит. Чоппууска ту´унан. Ойуутун к³р³бµт. Кырачаан сап-са´архай чоппууска.
Чоппууска улаатта±ына? ( Куурусса эбэтэр б³тµµк)
– «Чуппуускалар» диэн ааптар тылынан? (чоппуускалар)
- Чоппууска ту´унан ааптар хо´оонугар тугу этэрэ буолуой? Сэрэйэн билиэ±и² эрэ.
Кµлµµс тыллар: ( дуоскаттан бастаан искэ, онтон улаханнык аа±абыт)
Куурусса, элбэх о±отун, истибэт, мээнэ, элиэ, кытаахтаан, ытаата (8тыл)
- О±олор саба±алаа´ын о²ороллор.
3. Аа±ар кэм²э тиэки´и кытта µлэ
- Хо´ооммут чахчыта хайда±ын билээри аа±ыа±ы².
- Искэ аа±ыы.
4. Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ.
- Хо´оон тугунан бµттэ?
- Маннык ис хо´оонноох ханнык айымньыны билэ±ит? ( «Хотун хаан остуоруйа»)
- Бу хо´оон хайдах аа±ыллыа² с³бµй?
- Куплетынан аа±ыы. ( 1-дии о±о)
- Эрээтинэн аа±ыы(куплетынан)
- Тµмµгэ хомолтолоох. То±о оннук буолла? ( Ийэлэрин тылын чоппуускалар истибэт этилэр.)
-Ону хо´оон тылынан ким аа±арый? (2-с куплет)
Тылларга µлэ
-Бу хо´оо²²о саамай у´ун тыл? (чуппуускалар)
- Дифтоннаах тыллар бааллар дуо?
- Хо´уласпыт бµтэй дор±оонноох тыллары аа±абыт (8)
- Хо´ооммут тµмµгµн уларытыахха с³п дуо? Хайдах бµтэриэхпит этэй?
Боруобаланыа±ы².
- Автор аата? (Ча±ыл±ан)
Ча±ыл±ан диэн кини хос аата. Ча±ыл±ан диэн тыл тугу к³рд³р³рµй? (Айыл±а к³стµµтэ)
Ча±ыл±ан «Хайы´ар диэн ырыа-хо´оонун э´иги билэ±ит.»
Тµмµк. Бэйэни сыаналаныы.
Аа±ыы уруога 1кылаас
Тема: Суорун Омоллоон «Б³р³ куйуурдаабыта» (остуоруйа)
Сыала: -
- Суорун Омоллоон «куйуурдаабыта» остуоруйаны аа±ыы;
- Ис хо´оонун ырытыыга холонуу;
- ³йг³ о²орон к³р³р дьо±уру сайыннарыы.
Уруок тэрилэ: хартыына (б³р³, са´ыл)
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´ин чаа´а
- Аа±ыах иннинэ
– Аатын аа±абыт. Дьи²нээхтик б³р³ куйуурдуур дуо? (бу остуоруйа)
– Кинигэ ойуутун к³рµ³±µ². Кимнээ±ий? (са´ыл, б³р³)
Тас к³рµ²нэрэ? Дьыл ханнык кэмэй? Остуоруйабыт туох ту´унан бы´ыылаа±ый? (б³р³ олорор, кутуругун укпут, са´ыл µ³рбµт курдук, тугу эрэ албыннаабыт бы´ыылаах)
- Остуоруйабыт а±ыйах тылын аа±ыа±ы² эрэ.
Кµлµµс тыллар: Са´ыл, балык, б³р³, былдьаан, ыйыппыт, ойбонтон, кутурукпунан, б³р³, ойбо²²о, олорбут, то²он – 11 тыл.
Бу тыылары аа±ан остуоруйаны сэрэйиэ±и² эрэ.
- Текси аа±ыы
Аа±ыы. ( искэ аа±аллар)
- Аахпыт кэннэ
- Сэрэйиибит с³п эбит дуо?
-Туох сыы´алаахпытый?
- Б³р³ остуоруйа±а хайдах к³ст³рµй? (остуоруйаттан б³р³ ту´унан этиилэри аа±ыы)
- Оттон са´ылы к³рд³р³р этиилэр?
- Б³р³, са´ыл кэпсэтиилэрин оруолларынан аа±ыы
- Б³р³ то±о итинник буолла? (и²сэтигэр иэдэйбит).
- Полоска±а суруллубут этиини аа±ыы. ( Б³р³ обургу кутуругун ойбо²²о батары биэрбит уонна балык кэлэрин кэтээн олорбут)
_-Хас тыллаах этииний? (11)
-Бастакы тыл?
- Бµтэ´ик тыл?
-Бу этиини тылларга араары² (хайытан)
- Онтон т³тт³рµ саа´ылаа².
- Кинигэни кытта тэ²нээ²
- Маннык нууччалыы остуоруйаны билэ±ит дуо?
_ Остуоруйа салгыыта атыннык хайдах буолуон с³бµй? Санаты´ыы.
( б³р³ кутуругун быстан баран, куотан и´эн, мэй-гэр тиэстэ би´иллибит са´ылы к³рс³р. Са´ыл мин ордук иэдэйдим диэн сµктэрэн барар, ол и´эн ыллыыр:
Кырбаммыт
Кырбаммата±ы сµгэр
5.Тµмµк.
Бу остуоруйа±а ким иэдэйдэ? Кини тугу билбэтэ±ий? (на´аа и²сэлээхбуолар ку´а±ан)
Бэйэни сыаналаныы.
Тема: Софрон Данилов «Хорсун уол»
Сыала:
- Софрон Данилов «Хорсун уол» кэпсээнин аа±ыы;
- Айымньы ис хо´оонун ырытыыга холонуу;
- Хорсун бы´ыы диэн ³йд³бµлгэ иитии бэсиэдэ.
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´ин чаа´а
2. Тиэки´и аа±ыах иннинэ айымньы эйгэтигэр киллэрии
С.25 – Аатын аа±абыт «Хорсун уол»
Хорсун диэн тыл тугу к³рд³р³рµй? (тылдьыттан аа±абыт). Хорсун бы´ыыны о²орбут уол. Тугу о²орбута буолуой? Ойууну к³р³бµт. (Уол убай, кыыс балыс бы´ыылаах, кинилэргэ ыт утары тахсыбыт)
- Кµлµµс тыллары аа±абыт.
( Вова, балтыныы, ыт, µрэн, Маайа, с³рµ³´µннэ, а´ыытын, чугас мас, ытаата, ма´ы ылан, кутанным, хорсун) -14
- О±олор сэрэйии о²ороллор.
- Кэпсээн к³р³лл³р.
Билбэт тылларын бы´аарсыы.
3 Тиэки´и аа±ар кэм
-Искэ аа±ыы
4. Тиэки´и аахпыт кэнниттэн
- Кэпсээммит туга с³п тµбэстэ?
- Тугу сыыстыбыт?
- Вованы хорсун диэххэ с³п дуо?
- Вовалаах т³´³ ³р ыты кытта кииристилэр? (кинигэттэн булан аа±ыы)
(«Маайа сарылаабытынан» диэнтэн са±аланар, бµтµµтэ –«чугуйда»)
- Салгыытын булан аах:
- Ону ылаары –
- Ыт кµ³йэ сылдьан –
- Ити ма´ы ылыахпыт –
- Кэпсээ²²э саамай у´ун тылы бул –сарылаабытынан (14)
- Хорсун бы´ыыны о²орбуту² дуо?
- Ким о²орбутун билэ±ин?
- Тµмµк: Убай балтыгар µтµ³ сы´ыанын, балтын к³мµскээн ыттан куттаммата±ын биллибит. Бу дьи²нээх уол, убай хорсун бы´ыыта
Тема: Амма Аччыгыйа «Бастакы то±о?»
Сыала:
-Са²а кэпсээни аа±ыы; кэпсээн тылларыгар µлэ; ис хо´оонун ырытыы; кырдьа±аска убаастабыл, эбэлэргэ, э´элэргэ дьиэ и´игэр сы´ыан ту´унан сэ´эргэ´ии.
Тэрилэ: хартыына, полоска±а этии, Амма аччыгыйа «То±ус т³гµл то±о?» -кинигэ
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´ин чаа´а
- Аа±ыах иннинэ текси кытта µлэ
- К³ст³рµн курдук кэпсээммит аата суох. Бу туох ту´унан кэпсээнин билэргэ уру´уй к³м³л³´µ³ ( сир астыыр кэм –кµ´µн, уол уонна эбэтэ бы´ыылаах, уол тутуура кыра курдук, саа´а – би´иги курдук, эбэтэ икки илиитигэр тутуурдаах)
- Тиэкис «кµлµµс» тылларын аа±абыт.
( Ваня эбэтиниин, тимир ыа±а´ы, баа²калары, боробулуоха, толору, былаатынан баайа, эбэтэ, ыарахана бэрт, эн тут, тµ²нэри, илиибин, бы´а киириэ, µтµлµктээх, умнубуппун, кыра баа²ка, эбэтэ, сынньанна) -24 тыл
- Кэпсээммит хайдах бы´ыылаа±ый? Сэрэйиэ±и². – Сэрэйбит кэпсээммит хайдах буолуой, дьи²нээ±э. Аа±ан били² эрэ.
3.Тиэки´и аа±ар кэм
Билигин олорон искитигэр аа±ы².
- Сэрэйиибит хайдах эбитий?
Туох сыы´алаахпыт?
4.Аа±ыы кэнниттэн
- Дьоммут т³´³нµ отонноотулар? Кинигэттэн булан аа±абыт.
- Туох и´иттэри толордулар.? Уру´уйдаан к³рд³рµ² эрэ.
Аллараа ³ттµгэр суруйу²: тимир ыа±ас, баа²ка о²оойук, баа²ка (бадьыыр)
- Бу тыллар ис хо´ооннорун бы´аарсыы.
_ Мантан Ваня тугу тутта? Эбэтэ тугу биэрээри гыммытай? (тиэкистэн булан аа±ыы)
- Кинилэр хайдах кэпсэттилэр? (оруолунан аа±ыы: Ваня, эбэтэ, ааптар)
- Ваняны хайдах о±о дии санаатыгыт? (Эбэтин а´ыммат, бэйэтин кыра о±о курдук сананар)
- Отоннорун кыайдылар дуо? (эбэлэрэ сылайда)
- Ол этиини булан аа±абыт.
- Арай Ваня атын о±о эбитэ буоллар, хайдах эбэтигэр сы´ыанна´ыа этэй? (³йг³ о²орон к³рµµ)
Салгыы дьиэлэригэр тугу кэпсэппиттэрэ буолуой? С.46
- Дьиэ±итигэр кэпсээн салгыытын аа±аары².
5.Тµмук
Аа±ыы уруога. 2 кылаас.
Уруок тиэмэтэ: Николай Якутскай «К³т³р-сµµрэр тириитин уларытынар дуо?»
Сыала:
- Уус-уран тиэки´и аа±ыах иннинэ µ³рэнээччини айымньы эйгэтигэр киллэрии;
- к³т³р-сµµрэр тириитин уларыппатын, тµµтµн уларытарын ³йд³тµµ;
- аа±ыы араас к³рµ²µн ту´аныы.
Тэрилэ: уру´уйдар, Н.Якутскай портрета, кинигэлэрин быыстапката, кµлµµс тыллар, дуоска±а суруйааччы аата, тиэмэ
Уруок хаамыыта:
1.Тэрээ´ин чаа´а
2. Аа±ыах иннинэ тиэки´и кытта µлэ
Кэпсээн «К³т³р-сµµрэр тириитин уларытынар дуо?»
О±ону аа±ыах иннинэ айымньы эйгэтигэр киллэрии.
- О±олор тиэкис аатын аа±аллар.
У: Тиэкис аатыттан туох ту´унан кэпсэнэрин таайыахха с³п дуо?
О: Таайыахха с³п.
У: Бу туох ту´унан кэпсээн буоларын ситэри билэргэ уру´уй к³м³л³´µ³. (кµ´µ²²µ ойуур, уол ойуурга сылдьан маска тии²и к³р³р, саа´а би´иги курдук)
У: к Салгыы кµлµµс тыллар к³м³л³рµнэн тиэкис туох ту´унан кэпсэнэрин сэрэйиэххэ эрэ.
Кµ´µн аайы, бултаан а±алтыыр, сэппэрээк ортотунан, а±абар, куоска курдук кыыл, соло²до курдук кы´ыл кыра кыыл, мунаарабын, ³²н³рµн уларыталлар.
3. Аа±а олорон тиэки´и кытта µлэ
-У: Сэрэйбит кэпсээммит дьи²нээ±э хайдах буолуой?
- Искитигэр аа±ы².
- Иккистээн абза´ынан арааран аахтаран, ³йд³мм³т тыллары бы´аарыы.
У: А±ата бултаан а±алар эриэн к³т³рµн аата?
О: Бочугурас.
У: О±о тугу булан к³р³³рµ сэппэрээк быыстарынан кэрийдэ?
О: Бочугурас о±олорун.
У: О±о ³сс³ ойуурга тугу к³рд³?
О: Куоска курдук кыылы.
У: Эн санаа±ар, о±о ханнык кыылы куоска±а маарыннаппыта буолуой?
О: Бэдэр, киис…
У: Салгыы о±о соло²до курдук кыыл маска ыттарын к³рбµт. Э´иги санаа±ытыгар, бу ханнык кыыл буолуон с³бµй?
О: О±о эмиэ маарынныыр кыыллары ааттаталыыр.
У: Ойуурга сылдьан а±атыгар тугу к³рбµтµн кэпсээбитин кэннэ, о±о туохтан мунаарда? Тугу аты²ыраата?
О: О±о к³т³р-сµµрэр ³²н³р³ уларыйар буолла±ына, тириилэрэ эмиэ уларыйар дии санаабыт.
У: Э´иги о±о санаатын кытта с³бµлэ´э±ит дуо?
О: О±олор бэйэлэрин санааларын этэллэр.
У: К³т³р-сµµрэр ³²µн то±о уларытар эбитий?
Эн санаа±ар, кэпсээни атыннык ааттыахха с³п дуо?
4. Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ
У: Автор кимий?
О: Николай Якутскай
У: Билигин Н.Якутскай атын кинигэлэрин кытта билсиэхпит.
У: Аа±ан баран би´иги туох санаа±а кэлэбит?
О: О±олор бэйэлэрин санааларын этэллэр.
5. Айар сорудах
1)Булан аах:
- О±о куоска курдук кыылы к³рсµбµтµн ту´унан
- А±ата ханнык кыыллары к³рбµккµн диэн бы´аарда?
- К³т³р-сµµрэр тµµтэ эрэ уларыйарын ту´унан а±ата уолугар хайдах бы´аарда?
2) Тылларга µлэ:
- Саамай у´ун тыл (курупааскыларым)
3) Салгыытын аах:
- К³т³н тахсыбыта со´умара, эмискэтэ бэрдиттэн… С.8
- Талахтары µрэх µрдµгэр киллэрэн баран,.. с. 9
4. Тµмµк
-У: Бу уруоктан туох са²аны биллибит?
- О: К³т³р-сµµрэр ³²³-тµµтэ кы´ын уонна сайын тус-туспа буолар эбит.
Аа±ыы уруога. 2 кылаас
Тема: Егор Макаров «Э´э».
Сыала: 1) Э´э ту´унан µ³рэнээччилэр билиилэрин ха²атыы;
2) Тиэкис сµрµн санаатын, ис хо´оонун о±о эйгэтигэр, сµрµннээн кини уйул±атын, иэйиитин киэлитигэр киллэрии;
3) Аа±ыы араас к³рµ²µн ту´аныы.
Тэрилэ: э´э ойуута, Е. Макаров портрета, дуоска±а кµлµµс тыллар, кэпсээн аата суруллар.
Уруок хаамыыта:
1.Тэрээ´ин чаа´а
2. Аа±ыах иннинэ тиэки´и кытта µлэ.
Кэпсээммит аата «Э´э»
У: -Таабырын: Кы´ын кэллэ±инэ, кы´ал±ата кыччыыр баар µ´µ (э´э)
- Ойууну к³р³бµт.
У: Э´э ту´унан тугу билэбит?
О: Тугу билэллэрин кэпсииллэр.
Эбии информация
- тас к³рµ²э: кылгас тµµлээх, кылгас атахтаах, сытыы ты²ырахтаах, кыра т³б³л³³х,
- дьиктитэ: кы´ыны бы´а утуйар.
Ту´ата: этэ, сыата, µ³´э эмп буолар.
- а´ылыга: кµ³х от, отон, эриэхэ, мµ³т, балык, кымырда±ас, аччык буолла±ына, тайа±ы, табаны булта´ар, ки´иэхэ да кутталлаах.
- кэпсээннэргэ: балыксыт, хо´ооннорго: о±олорун сууннарар.
- кы´ын ар±ах хастар, ыты´ын салыыр.
- Билигин кµлµµс тыллары аа±аммыт тиэкиспит э´э тугу гыммытын ту´унан
кэпсэнэрин таайыахха эрэ.
Кµлµµс тыллар: адьыр±алара, кµµстээх, ар±а±ын, и´иллиир, 150 хонукка,
саасУ: Суруйааччы э´э тугу гыммытын ту´унан кэпсиирэ буолуой?
О: О±олор кµлµµс тыллары ту´анан туох ту´унан кэпсэнэрин саба±алыыллар.Аа±а олорон тиэки´и кытта µлэ
О±олор эппит саба±алаа´ыннара с³бµн дуу, сыы´атын дуу бэрэбиэркэлээри истэригэр аа±аллар.
- Бу тиэки´и иккистээн абзацтарынан,³йд³мм³т тыллары бы´аара-бы´аара аахтарыллар.
3. Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ
Сэ´эргэ´ии_ Кэпсээммит туга с³п тµбэстэ? Тугу сыыстыбыт?
О: Санааларын этэллэр.
У: Э´э кы´ы²²ы дьиэтэ туох диэн эбитий?О: Ар±ах
У: Атын кыыллартан э´э туох уратылаах эбитий?
Э´э т³´³ ³р утуйар эбитий?
О: 150 хонук
У: Бу айымньынан суруйааччы би´иэхэ тугу µ³рэтэрий?
- Айар сорудахтар
1) Булан аах:
- Э´э хайдах хаамарын к³рд³р³р тыл ханныгый?
-Э´э ха´ан ар±а±ыттан тахсарый?
2) Салгыытын аах:
- Ар±а±ын аанын бµ³лµµр, …
- Алтынньыттан ыла, бµтµн кы´ыны …
3) Тылларга µлэ:
- Саамай у´ун тылы бул.
- Саамай кылгас этиини бул.
5.Тµмµк
Бу уруоктан э´э ту´унан туох са²аны биллибит?
О: Санааларын этэллэр.
У: Э´иги санаа±ытыгар, атын кыыллартан э´э туох уратылаах эбитий?
Аа±ыы уруога. 2 кылаас.
Тема: Суорун Омоллоон «Тымныы муо´а»
Уруок сыала:
- олоххо баар информацияны ту´аныы;
- аа±ыыга интэриэ´и µ³скэтии;
- ¥³рэнээччи айар, толкуйдуур дьо±урун сайыннарыы;
- О±о бэйэтин µлэтин ырыта, сыаналана µ³рэниитэ.
Тэрилэ: суруйааччы портрета, кµлµµс тыллар, Дьыл о±у´ун уру´уйа.
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´инэ
- Аа±ыах иннинэ тиэки´и кытта µлэ
- Кэпсээммит аата: «Тымныы муо´а»
У: - Ханнык дьыл кэмэ ойууланара буолуой?
О: -Кы´ын.
У: -Би´иги Сахабыт сирин кы´ына сµрдээх тымныы уонна у´ун. Сэтинньи ыйтан ыла будул±ан туманнаах, аан-быдаан тымныылаах кµннэр са±аланан бараллар. Кµн к³стµбэт кэриэтэ.
У: Билигин кинигэбит ойуутун к³рµ³ххэ. ( Кы´ы²²ы айыл±а, Улахан ба±айы о±ус, муннуттан буруо курдук тахсыбыт.)
Билигин бу кµлµµс тыллары к³р³бµт.
¥µт тумарык хаар, муо´а тостон тµ´µ³хтээх, Хоту муустаах муора, Дьыл о±у´а, хайа са±а
- О±олор сэрэйии о²ороллор.
3. Аа±а олорон тиэки´и кытта µлэ
У: Кэпсээн ис хо´оонун о²орон к³рдµбµт. Билигин кинигэни арыйан испитигэр аа±абыт.
Аа±ар кэмнэригэр ³йд³мм³т тыллары бы´аарыллар.
Салгыы аа±ыы араас ньымаларын ту´аныахха с³п.
- Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ
У: Автор кимий?
О: Суорун Омоллоон
У: Барбатах балык миинин курдук, бадыа-бµдµ³ диэни хайдах
³йдµµгµнµй?
О: -Санааларын этэллэр.
У : Дьыл о±у´а хайдах эбитий? Тиэкис тылынан ойуулаан кэпсээ.
О:- Тиэкис тылынан ойуулаан кэпсииллэр.
У:- Кини муостара ха´ан тостоллоруй? Моонньоох ба´а ха´ан
быстарый? Ол аата тугуй? Оччо±о туох буоларый? - Дьыл о±у´ун
туох хоторуй?
5 Айар µлэ
- Булан аах:
- Ньукуу уол э´этиттэн тугу к³рд³ст³? с49
- Дьыл о±у´а хайдах эбитий?с50
- Кини муостара ха´ан тостоллоруй?
2) Салгыы аах:
- Тыыннаххына,…
- Силлээтэххинэ,…
3) «Саатта! То´уннар то´уннур!» - о±олор то±о бу курдук эттилэр.
Бэйэ² санаа±ын суруй.
6. Тµмµк
Аа±ыы уруога П.Н.Тобуруокап хо´оонноро «Мэнигийээн Мэникчээн»
Уруок сыала: - П.Тобуруокап «Мэнигийээн-Мэникчээн» хо´оонун ис хо´оонун ырытыы; толкуйдуур дьо±урун сайыннарыы, ³йг³ о²орон к³р³р дьо±уру сайыннарыы.
Тэрилэ: П.Н.Тобуруокап портрета, кинигэлэрин быыстапката, уру´уйдар.
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´инэ.
- Аа±ыах иннинэ тиэки´и кытта µлэ
- Хо´оон аатын аа±ан, ойуутун к³р³н баран ыйытыыларга эппиэт.
У: Бу хо´оо²²о туох кэпсэнэрин билиэххэ с³п дуо?
О: Мэник о±о ту´унан
- Аа±а олорон тиэки´и кытта µлэ
- Билигин билсиэхтээх о±обут хайдах о±о эбитий? Кинигэбитин арыйдыбыт уонна испитигэр Мэник Мэнигийээн хо´оону аа±абыт.
- Бу хо´оону ким хайдах интонациялаан аа±ыа этэй? Салгыы дор±оонноохтук аа±ыы ыытыллар
Хо´оон ис хо´оонунан ыйытыыларга эппиэт.
У: Суруйааччы Силиипчээни хо´оонугар то±о хо´уйда?
О: Санааларын этэллэр.
У: Эн Силиипчээни хайдах уол дии санааты²?
- Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ
У:Суруйааччы аата? £сс³ ханнык хо´ооннорун билэ±ит? Санаты´ыа±ы² эрэ.
Суруйааччы о±олорго баар итэ±э´и-бы´а±а´ы ойуулуур эбит. Петр Тобуруокап бэйэтэ этэринэн, юморы таптыыр эбит. Кини итинник к³рµдьµ³стээх хо´ооннору олус чэпчэкитик итэ±этиилээхтик айар.
Бу кµннээ±и олоххо би´иги аттыбытыгар баар о±олор сирэйдэрэ арыт мэниктээн, арыт атаахтаан к³ст³р сирэйдэр, ол и´ин Петр Тобуруокап геройдарын бэйэтигэр чугастык ылынан о±о до±ор-атас о²остор.
5 . Айар µлэ
- Уру´уй. Бу хо´оон настырыанньата хайда±ый?
Билигин мин э´иэхэ ки´и сирэйин форматын тµ²этэлиэм, э´иги кини хо´оонун аа±ан баран хайдах сирэйи уру´уйдуо этигитий? (о±олор уру´уйдууллар)
Билигин сынньана таарыйа, Тобуруокап ырыа тылын айааччы буоларын билсиэхпит. Э´иги бол±омто±утугар Ваня Трофимов толоруутугар «£нд³рµµскэ тиэтэйбэт» диэн к³рµдьµ³стээх ырыаны исти².
У: Хайдах ки´иний?
О: Уопсай µлэ±э сыылба, сµрэ±э суох, сатамматах салайааччы
- Тылларга µлэ
Бу хо´оон геройун араспаанньата?
О: Михайлов
У: Бу хо´оо²²о саамай у´ун тылы бул.
О: Ойуоккалыыр
У: Мэнигийээн-Мэникчээн. Сµ´µ³ххэ араар.
- Бэйэни сыаналаныы
Э´иэхэ т³гµрµктэр бааллар, онно э´иги хайдах настырыанньалаах бу уруоктан баран эрэргитин бэлиэтээ². (хомойбут, µ³рбµт, на´аа µ³рбµт)
Аа±ыы уруога 2 кылаас
Тема: Николай Тарабукин «Кы´ын»
Сыала: Хо´оон ис хо´оонун ырытыы;аа±ыыга интэриэ´и µ³скэтии; µ³рэнээччи айар, толкуйдуур дьо±урун сайыннарыы.
Тэрилэ: суруйааччы кинигэлэрин быыстапкалара, дуоска±а кµлµµс тыллар, кэпсээн аата суруллар.
Уруок хаамыыта:
- Тэрээ´ин чаа´а
- Хо´оону аа±ыах иннинэ текси кытта µлэ
Сэ´эргэ´ии
У: Хо´ооммут аата «Кы´ын». Би´иги хо´оон аатын аа±ан туох ту´унан суруллубутун сэрэйиэхпитин с³п дуо?
О: О±олор эппиэттэрэ
У: Кы´ы²²ы айыл±а хартыынатын хараххытын симэн баран о²орон к³рµ².
О: Тулабыт барыта хаар, мастар хаарынан бµрµллµбµттэр, та´ырдьа тымныы ба±айы, дьоннор халы² та²астаах сылдьаллар.
- Аа±ар кэм²э тиэки´и кытта µлэ.
У: Хо´оону аа±ан к³рµ³ххэйи² эрэ, би´иги саба±алаа´ыммытын кытта с³п тµбэ´эр дуо?
- - Кинигэбитин ылан испитигэр аа±абыт.
Ийэ сир хаары та²ынна,
То²нулар кµ³ллэр, ³рµстэр.
Сайа±ас чэбдик салгыннаах
Кы´ы²²ы кµннэр µµннµлэр.
Хайы´ардар, салааскалар
Халы6ыйы² сыырдарбар:
Э´иэхэ анаан хаар тµ´эр,
Э´иэхэ кы6ын салаллар.
Сурдур±аччы субуру²наан,
Сыыдамнык сырсы, ха²кылар:
Э´иэхэ анаан соруйан
£рµстэр, кµ³ллэр то²нулар.
Ыраас хаарга, кµ³лгэ киирэн,
О±олор, оонньоо²-к³рµлээ²:
Э´иэхэ анаан бу кэрэ
Кы´ы²²ы кµннэр µµннµлэр.
2.) Дор±оонноохтук аа±ыы
Аа±ар кэмнэригэр ³йд³мм³т тыллары бы´аарыы
Ийэ сир хаары та²ынна,
То²нулар кµ³ллэр, ³рµстэр.
Сайа±ас чэбдик салгыннаах
Кы´ы²²ы кµннэр µµннµлэр.
У: Ийэ сир хайдах уларыйда?
О: Хаарынан бµрµлµннэ.
Хайы´ардар, салааскалар
Халы´ыйы² сыырдарбар:
Э´иэхэ анаан хаар тµ´эр,
Э´иэхэ кы6ын салаллар.
У: Халы´ыйы² диэн тылы хайдах ³йдµµргµн бы´аар.
Сурдур±аччы субуру²наан,
Сыыдамнык сырсы² ха²кылар:
Э´иэхэ анаан соруйан
£рµстэр, кµ³ллэр то²нулар.
У: Сурдур±аччы – ол аата бы´ытта±астык суугунаан, «сур-сур» гынар тыас.
Сыыдамнык –тµргэнник
Ыраас хаарга, кµ³лгэ киирэн,
О±олор, оонньоо²-к³рµлээ²:
Э´иэхэ анаан бу кэрэ
Кы´ы²²ы кµннэр µµннµлэр.
У: Суруйааччы хаары, муу´у кимиэхэ, туохха аныырый?
О: О±олорго ха²кылаан, хайы´ардаан оонньуулларыгар.
4. Аахпыт кэннэ тиэки´и кытта µлэ.
1) Автор аата кимий?
- Бу хо´оон настырыанньата хайда±ый? Хайдах аа±ыллыан с³бµй?
2) Салгыы аах.
- Хайы´ардар, салааскалар
Халы´ыйы² сыырдарбар …
- Э´иэхэ анаан бу кэрэ…
3) Хо´оон саамай кылгас тылын булу²
4) Бу хо´оо²²о туох ойууну о²оруохха с³бµй?
Дьиэ±э µлэ Айымньылаах сорудах. Хо´оон тылларын туттан, «Та´ырдьа оонньуубут» диэн кэпсээннэ суруй.
Бэйэни сыаналаныы
У: Ким бу уруокка хайдах µлэлээтэ дии саныыгытый?
( О±олор бэйэлэрин µлэлэрин сыаналыыллар).
У: Бары бииргэ, µчµгэйдик µлэлээтигит.
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Кµл µµс тыллар Ваня эбэтиниин , тимир ыа±а´ы , баа²калары, боробулуоха , толору , былаатынан баайа , эбэтэ , ыарахана бэрт , эн тут, тµ²нэри, илиибин , бы´а киириэ , µ тµлµктээх , умнубуппун , кыра баа²ка, эбэтэ , сынньанна
НИКОЛАЙ ЕГОРОВИЧ МОРДИНОВ – АММА АЧЧЫГЫЙА (1906-1994)
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Кµл µµс тыллар : икки ийэ , кµн µ быґа , сылайбыттар , олорбуттар , кыргыттара , оонньуу , миигин таптыыр , миигин эмиэ , кірдірµІ
СОФРОН ПЕТРОВИЧ ДАНИЛОВ (1922 – 1993)
Софрон Данилов о±олорго аналлаах айымньылара : - « Хорсун уол » - « Барытын ки´и о²орор » - « Икки ийэ , икки кыыс » - « Э´э , кыыс уонна эргэ чабычах »
Айымньылаах сорудахтар
Кµµскэ , ийэлэргитин , т³´³, эрэ , к³рд³рµ ², таптыыргытын !
- Мин манна кµн уотугар сыламнаан олоруом . Маайа ийэтэ Бэйэни хонтуруолланыы . Тест « Бу ким тылларай ?»
- Мамочкам! Мин эйигин кµµскэ да кµµскэ таптыыбын ! Клара
Ийээ , эн олор , сынньан с³п дуо? Маайа
- Айыы-айа ! Ньирэйбин к³рдµµ бардым . Клара ийэтэ
Предварительный просмотр:
Подписи к слайдам:
Кµл µµс тыллар Кµ³рэгэй , ырыа б³±³нµ, ыллаан , биирдэ , кырбый , тиит , и´иллиирдии , атын сиргэ , к³т³, кµ³рэгэй ырыата , сэтэрдэ , музыка буолар .
АЙЫМНЬЫЛААХ СОРУДАХТАР
Иьиллиирдии , олорбохтоот 1. Саамай у´ун тылы бул
музыка 2. Н ууччаттан киирбит тыл
БАРАХСАН, ДЬУРУЛАТАР, ДЬЫРЫЛАТАР Кµ³рэгэйи ааптар с³бµлµµр дуо? Ханнык тыллар ону к³рд³р³лл³р?
Саха суруйааччылара чыычаахтар тустарынан суруйбут уус -уран айымньылара : Эллэй . Чычып-Чаап уонна Чыычаахсыт : Остуоруйа ; Көтөр мунньаҕа : Остуоруйа ; Иванов В.И. Чыычаах уйата ; Чыычаах оҕото : Новеллалар ; Сыромятников В. Чыычаахтар ; Лабааҕа олорбут чыычаах : Новеллалар . Хоһооннор : Баал Хабырыыс . Чыычаах ; Бродников А. Чыычаахтар ; Васильев Е. Чыычаахтар уонна оҕолор ; Данилов С.П. Чыычаах ; Ефимов М.Д. Тыллаах чыычаах ; Кулаковскай А.Е. Күндү-кэрэ күөмэйдээхтэр ; Николаев А.Н. Тыытымаҥ чыычаах уйатын ; Сомоҕотто . Куттаныма , чоруос ; Софронов А.И. Чыычаах ; Софронов Ф. « Чыычаахсыт »; Тимофеев С.И. Чыычаах оҕото ; Туйаарыскай К. Чыычаах оҕото ; Тыллаах чыычаах .
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
« Национальнай оскуола 1-кы кылааьыгар кассаны кытта улэлээьиннэ учууталга комо памятка»
Статья написана для учителей начальных классов якутских школ. Содержит рекомендации при обучении....
![](/sites/default/files/pictures/2021/02/15/picture-1314559-1613393823.jpg)
Алын сүһүөх кылаас оҕолоругар ааҕыы уруоктарыгар туттуллар ньымалар
Алын сүһүөх кылаас оҕолоругар ааҕыы уруоктарыгар туттуллар ньымалар...