Сценарий национального праздника " Шагаа"
план-конспект занятия на тему
Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение детский сад «Белек»
Улуг болгаш белеткел болуунге Шагаа байырлалы «Шагаам сузуглелим»
Тээли- 2018г.
Шагаам сүзүглелим
Байырлалдың чорудуу:
Удуртукчу: Харлыг кыштын адак айы тонуп турда
Хамык чоннун ооруп-хоглеп байырлаары Шагаа келди!
Амыр-менди аалчылар!
Амыр-ла бе ажы-толум!
Удуртукчу: Шаандагы огбелернин
Чанчылдарын сагывынаан,
Чаа чылдын байырлалы –
Шагаавысты эттирээли!
- Шагаа дээрге чогум чуу болду уруглар, ону канчаар билип турар бис?
Азиана: Шагаа дээрге Тыва чоннун
Чаа чылды уткууру, эрги чылды удээри деп,
Шагдан тура сагып келген
Чаагай улуг байыры-дыр.
Артем :Шагаа дээрге боктан-чамдан
Арыгланып чарлыры-дыр
Сагыш-сеткил чуден артык
Арыг-чаагай болуру-дыр.
Очур: Шагаа дээрге тыва чоннун
Чаагай сузук чанчылы –дыр
Айнын чаазын, хуннун эртезин
Алгап-йорээр байыры-дыр.
Анай-Хаак: Шагаа хуну уругларга
Шагнын чаагай байыры-дыр
Оюн-тоглаа, катку-чугаа
Ол хун черле узулбес-тир.
Кан-Демир: Кажык, даалы, тевек, шанак –
Хамык оюн оларда-дыр.
Маргылдажып, моорейлежип,
Мага хандыр хоглеп кээр-дир.
Вика: Амыр-менди чолукпушаан,
Ак чем амзап, йорээл салчыыл.
Алгы-дожек, шанак мунуп,
Артыы дагдан чунгулаалы.
Даалы, кажык, тевек ойнап,
Талалажып кагжыылынар.
Скачать:
Вложение | Размер |
---|---|
![]() | 30.68 КБ |
Предварительный просмотр:
Муниципальное бюджетное дошкольное образовательное учреждение детский сад «Белек»
Улуг болгаш белеткел болуунге Шагаа байырлалы «Шагаам сузуглелим»
Тээли- 2018г.
Шагаам сүзүглелим
Байырлалдың чорудуу:
Удуртукчу: Харлыг кыштын адак айы тонуп турда
Хамык чоннун ооруп-хоглеп байырлаары Шагаа келди!
Амыр-менди аалчылар!
Амыр-ла бе ажы-толум!
Удуртукчу: Шаандагы огбелернин
Чанчылдарын сагывынаан,
Чаа чылдын байырлалы –
Шагаавысты эттирээли!
- Шагаа дээрге чогум чуу болду уруглар, ону канчаар билип турар бис?
Азиана: Шагаа дээрге Тыва чоннун
Чаа чылды уткууру, эрги чылды удээри деп,
Шагдан тура сагып келген
Чаагай улуг байыры-дыр.
Артем :Шагаа дээрге боктан-чамдан
Арыгланып чарлыры-дыр
Сагыш-сеткил чуден артык
Арыг-чаагай болуру-дыр.
Очур: Шагаа дээрге тыва чоннун
Чаагай сузук чанчылы –дыр
Айнын чаазын, хуннун эртезин
Алгап-йорээр байыры-дыр.
Анай-Хаак: Шагаа хуну уругларга
Шагнын чаагай байыры-дыр
Оюн-тоглаа, катку-чугаа
Ол хун черле узулбес-тир.
Кан-Демир: Кажык, даалы, тевек, шанак –
Хамык оюн оларда-дыр.
Маргылдажып, моорейлежип,
Мага хандыр хоглеп кээр-дир.
Вика: Амыр-менди чолукпушаан,
Ак чем амзап, йорээл салчыыл.
Алгы-дожек, шанак мунуп,
Артыы дагдан чунгулаалы.
Даалы, кажык, тевек ойнап,
Талалажып кагжыылынар.
Кан-Демир: Кажык, даалы, тевек, шанак –
Хамык оюн оларда-дыр.
Маргылдажып, моорейлежип,
Мага хандыр хоглеп кээр-дир.
Шагаа-дээрге тыва улустуң чаагай чанчылдары-биле холбашкан улуг байырлал.
Удуртукчу: Шагаанын эн баштайгы хунунде дан бажында оран-тандызынга санын салып, чажыын чажып чалбырыыр.
Удуртукчу: Амыр-ла бе!
Ак-Сал Ирей:- Амыр, амыр! Ажы-төлүм!
Удуртукчу:- Амыр, амыр!
удуртукчу: Сол менди-ле бе?
-Менди-ле!
удуртукчу: А силер амыр-ла бе?
Амыр,амыр!
Ак-Сал ирей: Айым чаазы, хунум эртези, оршээ!
Чаа унген дагаа чылым, чаагай чолдан хайырла-ла оршээ!
Аарыг-аржык чагдавазын.
аайыл халап таварбазын.
Бурган башкы ыдыктап каан.
Буян кежик бодаразын.
Азыраан мал кодан долуп,
Ак сүт сава сыңмас болзун.
Арат чоннун ажы-толу
кадык-шыырак озер болзун, оршээ!
Улуг угаанныг болзун, оршээ!
Улуг назылыг болзун, оршээ!
Уруглар: Йорээлинер дактаар-ла болзунам!
Удуртукчу: Байырлалдар уезинде
Каткы хоглел устур эвес,
Өгбелернин ырларындан,
Өткут кылдыр бадыраалы. Ыры “Шагаа ыры”
Удуртукчу: Шагаа дээрге Чоон чук улузунун байырлалы. Ол эрги чыл биле чаа чыл солужулгазынын уезинде болур. Делегейнин чыл эргилдези 12 чыл болгаш-ла катаптаттынып, солчуп турар. Оларга: куске, инек, пар, тоолай, улу, чылан, аът, хой, мечи, дагаа, ыт, хаван хамааржыр. Ол дириг амытаннарны кижиже чоокшулатырып деннээрге, оларнын аажы-чанында болгаш амыдыралында домей чуулдер бар болуп турар.
Ынчангаш бистин болуктун уруглары оюн-баштак одуруг-шулуктерин чылдарга хамаарыштыр чугаалап бээрин корээлинер.
Уе шагнын эргилдези 12 чылдар
Адын-Херел: Куске чылы – хамык чылдар эгези боор, куске чылын хундулээли.
Карыш четпес боттуг-даа бол, кучу ында могеели.
Куске чылдыг кижи болза, кузел соруу куштуг, бедик
Сургуул, эртем чедер дээнде, сундузу улуг дээр чуве.
Чаян: Ийиги чыл инек чылы - итпек, саржаг элбек болур
Ак сут берип, буян эккээр, ачылыг-ла амытан ол.
Инек чылдыг кижилерни, изиг дурген аажылыг
Олут орбас ажыл-ишчи, орлан-шоваа улус дижир.
Янжмаа: Пар чыл дээрге ушку чыл-дыр, база-ла бир онза чыл –дыр
Пар чылдыг эр улус - бардам-даа бол, шала таваар аажы-чанныг
Дилеп чорааш албан тывар, дидимнернин бирээзи ол.
Пар чылдыг кыс улус, база хоомай эвес деп, бил
Тоогуден алыр болза, дендии чараш улус дижир
Шириин ышкаш козулзе-даа, шиитпирлиг шынчы состуг.
Артыш: Тоолга бо-ла таваржы бээр, тоолай база чылда кирген
Шагдан бээр-ле чаштар оннуу - чаптанчыг-ла амытан ол.
Койгун чылдыг уругларны кортук дижир, ындыг эвес:
Тоолай чылдыг кыстар дээрге, шевер- чараш, ишчи-кежээ
Топтуг-эптиг аажы-чанныг, чогум шынчы улус ол-дур.
Амина: Улу чылы. Чуртталганын чурукчузу, чугаа-состун шынчы ээзи.
Чаагай сеткил, кадыкшылдын чаякчызы – Улу чыл ол.
Улу чылдыг чамдык улус, угааныг бол база хоктуг:
Улуг тура бардам сеткил, улу чылдыг оолдарда бар.
Улу чылдыг кыстар дээрге: угбай, акый, дунмай диген
Улус биле чугаа-дылдыг, ужур-чопту билир улус.
Начын: Чылан чылы. Чылда кирген чылан дээрге, чыргал оштаан амытан-дыр.
Бодалы-даа, угааны-даа, болбаан чаагай улус ол-дур.
Чылан чылдыг кижилернин шыдавас-ла чувези чок,
Ачы-буян кылырын-на алызындан бодап чоруур.
Усман: Аът чылы. Тыва кижи аътка ынак, тынын берген дижир чуве
Ынчалза-даа Аът чыл болза, ындыг амыр эвес чыл-дыр.
Аът чылдыг кыс улус, аажызы берге-даа бол
Ажыл-ишке тендии ынак, арыг-шевер чараш улус.
Эртине: Хой чылы. Хой дег чаагай сеткилдиг мал, ховар дээрзин бодаалынар
Хѳңнү биче, чаңы чѳрүү, хѳѳкуйну кээргээлиңер.
Хой чылдыг херээжен чон кончуг топтуг аажы-чанныг
Эки эжин чер-ле кагбас, эмин эртир шынчы улус.
Ачыты: Мечи чылы. Чугаа соске мечи амыр
Чугула-ла чуве ол-дур.
Аажы-чаны турум, быжыг
Амыдырал-ажыл дээнде
Аттыг кызыл, олут орбас улус ол-дур.
Сухбат: Дагаа чылы. Эртежи-ле болгай мен дээш, эртенин-не кыйгы салыр
Уйгужуга туразы чок, уран-ишчи Дагаажык ол.
Дагаа чылдыг херээжен чон, таан кончуг холу чемзиг
Ааскыр-соскур, тывызык-даа, аажы-чаны ажык-чарлыг.
Андрей: Ыт чылы. Ыт чылын алган кижи, ындындан-на кызымакай
Бичии-даа чуул халас ытпас, бир-ле чуулду кылган чоруур
Салган соруун чедип аар дээш, сагыш аарып чоргулаарлар.
Кижилернин шынчы ѳңнуу, хир-чам чер-ле коруй албас
Арыг-шевер сагаан чоруур, аттыг кежээ улус ол боор.
Динара: Хаван чылы. Эвилелдиг чылдарывыс, эн-не соолу хаван чыл-дыр
Кеми-даа чок, багы-даа чок кээргенчиг амытан-дыр.
Хаван чылдыг кижилер, кайгамчыктыг солун улус
Хамык чонну кайгаткылаар талантылыг база улус
Хырны дээнде аттыг кызыл, хыныыр-чазый дирти-даа бээр
Аажы-чаны чазык-чаагай, ажы-толге ынак улус.
Удуртукчу: Уруглар, чуу деп чылды удеп турар бис?
-Уткуп турар чылывысты кым билирил?
Удуртукчу: Челер оюм челип орда,
Черде туман арый-ла бээр
Базар оюм базып орда,
Башкы туман арый-ла бээр.
Танцы-сам «Аъдым».
Тывалар Шагаа байырлалын кончуг чугула деп санаар, анаа кустен эгелеп-ле шагаа чемин тускайлап салып эгелээр. Шагаада догерер малды баш бурунгаар демдектей коруп, суттен кылган чаагай ак чемнерни элбээ-биле белеткээш шыгжаар. Ынчангаш шагаа чеми колдуунда белен болур.
Саржаг, чокпек, быштак, ээжегей, ааржы, курут…
Алдына: Эскен эъттин быдаа муну
Холбенейнип турар болур
Хоорем чокка узу-чары
Эриг алдын салдап турар.
Саша: Чуну мурнай хундуткелдин
Суттуг сарыг шайын кутту.
Тываларнын изиг турар
Дыка ынак суксуну бо.
Чайзат: Ааржы, саржаг уделгелиг
Арбай далган, чинге-тараа,
Чаагай кадык баштыннады
Шагаа чемин салгылады.
Шораан: Кадык дээрге шагаа хунде
Кайгамчыктыг хундулуг чем.
Саржаг, чигир согажалыг
Чайгаар боду чылбыраш дээр.
Удуртукчу: Шагаа үезинде янзы-бүрү мөөрейлер, оюн-тоглаа болур чүве болгай.Тыва улустуң аас чогаалынга чүлер хамааржыр чүвел?(Уругларның харыылары).
(тывызыктар,улегер домактар, дурген чугаалар, узун тыныш,көгудуглер,опей ырылар,кожамыктар).
Удуртукчу: Дурген-дурген
дурген-чугаа
Алдына: Дувуренчиг дурген-чугаа.
Билдим-билдим –
Биче-шынаа,
Шынаалаза –
Шыргай сериин,
Сериииннезе –
Сериин чайлаг,
Чайлаглаза – Чаагай сиген,
Чигеннезе –
Шими долар,
Доларлаза –
Доскаар хойтпак,
Хойтпактаза –
Хоолулуг чем.
Мариан: Ойназа ойназын
Оолдар шупту ойназын
Оолдар шупту ойнааштың
Ойнаарагын ойнатсыннар.
Чайзат: Билдим – билдим –
Биче шынаа,
Шынаалаза –
Шыктыг алаак,
Алаактаза –
Арбын суруг,
Суруглезе –
Суттуг инек,
Инектезе –
Икпек, хойтпак,
Хойтпактаза –
Дооза тодар,
Тодарлаза –
Тодуг-догаа.
Шораан: Кижини кижи дээрге
Кижини кижи кижи дээр
Кижини кижи кижи дивеске
Кижи кижини кижи дивес.
Шагаа хуну мөөрейлиг,
Адыш- чарыш маргылдаалыг,
Чарыш хөг-даа динмиттелир,
Солун оюн «Аскак-Кадай».
удуртукчу: Кожамыкка кандыг силер,
Кожа тыртып салыр бис бе? Кожамык
Удуртукчу: Кожамыкка кончуг - дурлар
Кожа тыртып салыр тырлар тывызыкка кандыг силер тывыңар че салыылынар !
Усман: Буян талдынбудуу чус. (тараа)
Чаян: Оттунчектин оогун чежип чададым.(корунчукте дурзу)
Начын: Холу чокта, буду чокта,
Кончуг чараш чурук чураан. (соок)
Андрей: Ыяжынын чузу чок
Мокулчек кара тайгам (баш дугу, баш)
Кан-Демир: Ийи угбашкынын экти ден. (хачы)
Сухбат: Карак чивеш аразында
Каяа-даа чеде бээр.
Артем: Дээрбек карак,
Дээроттур корду.
Алдын-Херел: Ог иштинде алдын кадын
Ойнап-ойнап удуй берди.
Эртине: Самдар эвес хирезинде
Чамашкызы ковей.
Мариан: Даг кырындан чалатты,
Кызыл-дамыр чылытты.
Шораан: Ыракты ырак дивес –
Ылап чоруктуг.
Берт черни, берт межел дивес –
Бедик мербегейлиг.
Алдына: Кыдат кижи кылган ышкаш,
Хыл-биле чугурткен ышкаш, Уран кижи кылган ышкаш,
Удазын-биле кугурткен ышкаш. (ээремчик дузаа)
Чайзат: Чускук дег боттуг,
Сурун далай ыыттыг,
Эргек дег боттуг,
Эжен далай ыыттыг. (дуктуг-ары)
Янжмаа: Човурээ хааржак,
Човурээ хааржактын иштинде
Ыяш хааржак,
Ыяш хааржактын иштинде
Саазын хааржак,
Саазын хааржактын иштинде
Узум-чигир,
Узум-чигирде-ус.
Валерия: Кончуг семдер
Хоюг дуккур.
Кужур семдер
Кузун дуккур.
удуртукчу:Тывызыкка ындыг-ла-дыр.
Тыва тыртып кааптылар.
________________________ деп ырывысты
Дегийт чараш бадыраалы.
Удуртукчу: Үлегер домакта нүгүл чок дээр-ле болгай, уруглар, үлегер домактан салыптар бис бе ? Че-ве.
Амина: Уран кыс ширтек сырып билир,
Ус оол монгун шуткуп билир.
Ачыты: Амыдыралга ынак – сегиир,
Ажы-толге ынак – байыыр.
Азиана: Шапты балды куш тодер,
Чалгаа кижи ажыл чылзыр.
Анай-Хаак: Сеткилге ак херек,
Ажылга шынар херек.
Эртине: Пашты тиккенде от салыр,
Состу соглээнде – эчизинге чедер.
Артыш: Дезигни аргамчы-биле тудар,
Тенекти когулде-биле тудар.
Очур: Ээремнин дуву ырак,
Эртемнин дозу ырак.
Валерия: Арт кырынга чажыын чаш,
Арат чонунга кужун киир.
Удуртукчу: Улегер домаккы шыдаар улуглар-дыр.
Вика: Шагаа хуну мөөрейлиг,
Адыш- чарыш маргылдаалыг,
Чарыш хөг-даа динмиттелир,
Солун оюн «Аскак-Кадай».
Удуртукчу: Чечен менде, чечек черде.
Чеченнежип ойнаптар бис бе, уруглар?
Динара, Саша:
- Сайзанактап ойнаалам.
- Сайзанаан ырак бе?
- Шавар болза ырак эвес.
- Шавар аъдын багда бе?
- Баглаваан мен дазылында.
- Уваа чиктиин, билбейн-дир мен.
- Урук аът ийин, ам-даа кеспээн.
Сухбат, Вика:
- Улуг-Хемни канчап каштин?
- Хеме-биле кештим.
- Шапкын-дыр бе?
- Эскербедим.
- Кажан кештин?
- Кавайлыымда.
- Бээр кээрде кайыын келдин?
- Бээжинден бээр келдим.
- Ырак-тыр бе, чоок-тур бе?
- Ырлап чорааш эскербедим.
2 удуртукчу: Унуп орар ыт чылда,
Чаяалганар будер болзун!
Ада-ие, ажы-толге,
Ачы-чолдуг башкыларга,
Эртем-оруу ажык болзун!
2 удуртукчу: Уткуп алган Дагаа чылы
Уттундурбас буян-кежиктиг,
Ууттунмас элбекшилдиг болзунам!
Ыры: “ Шайывыс”.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
![](/sites/default/files/pictures/2018/10/09/picture-421979-1539065991.jpg)
Сценарий национального праздника "Шагаа"
Сценарий разработан и проведен со всеми группами детского сада....
![](/sites/default/files/pictures/2016/02/02/picture-747634-1454387670.jpg)
Сценарий национального праздника "Шагаа - 2016"
Сценарий праздника "Шагаа-2016" для детей старшей группы....
Сценарий национального праздника "Шагаа в детском саду"
Праздник нового года по буддийскому календарю....
![](/sites/default/files/pictures/2017/05/12/picture-923987-1494577368.jpg)
Сценарий национального праздника "Шагаа"
Сценарий для детей старшего дошкольного возраста МБДОУ детского сада "Диинчигеш". Тувинский национальный праздник "Шагаа" в детском саду...
![](/sites/default/files/pictures/2017/05/12/picture-924053-1494590949.jpg)
Сценарий национального праздника "Шагаа"
Сценарий предназначена для старшей и подготовительной группы...
![](/sites/default/files/pictures/2019/01/19/picture-1104666-1547899795.jpg)
Сценарий национального праздника Шагаа в подготовительной к школе "Чыл бажы унду..."
из педагогического опыта...
![](/sites/default/files/pictures/2023/05/08/picture-1470503-1683563419.jpg)
Сценарий национального праздника "Шагаа"
Сценарий проведения празднования национального праздника «Шагаа» во второй младшей группе МБДОУ детского сада «Хунчугеш» ...