Консультация для родителей "Җырлы-биюле уеннар аша балаларның эстетик зәвыкларын үстерү."
консультация
Шөгыльләрдә җырлар һәм биюләр уен аша бирелсә, ул балаларга кызык була һәм аңа ул үзе бер могҗиза булып тора.
Скачать:
Вложение | Размер |
---|---|
![]() | 41.8 КБ |
Предварительный просмотр:
Казан шәһәре Яңа-Савин районы “Татар телендә тәрбия һәм белем бирүче катнаш төрдәге 405нче балалар бакчасы” муниципаль автономияле мәктәпкәчә белем учреждениясе Консультация « Җырлы биюле уеннар аша балаларның эстетик зәвыкларын үстерү» 2020-2021 ел Музыка җитәкчесе: Галимҗанова А.Ф. Казан – 2020 |
Җырлы биюле уеннар аша балаларның эстетик зәвыкларын үстерү.
Әйдәгез, уйныйбыз! Бу сүзләр һәр балага ниндидер бер могҗиза булып ишетелә, чөнки уен – һәр нәнинең яраткан шөгыле, рухи халәте.
“Уен, иң гади һәм катлаулы процессларның формалашуына йогынты ясап, психологик һәм педагогик чара буларак, баланың һәр яктан үсешенә ярдәм итә”, - дип язган галим – педагог Д.Б.Эльконин.
Уеннар балаларга шатлык китерә, аларның теләкләрен, ихтыяҗларын канәгатьләндерә. Уен – балалар эшчәнлегенең төп төре. Уен вакытында туган шатлыклы кичерешләр уенны көчле тәрбия чарасына әверелдерә, балаларның индивидуаль үзенчәнлекләрен ача, теләк – омтылышларын берләштерә, мөстәкыйль эш итәргә, үз уйларын гамәлгә ашырырга, дөньяны танырга өйрәтә.
Бигрәк тә, балалар күңелле, хәрәкәтле, җырлы – биюле уеннар яраталар. Уенны текстның эчтәлегенә, уен кагыйдәләренең һәм хәрәкәтләрнең катлаулыгына карап, “гадидән катлаулыга” дигән принцип буенча оештырам һәм, балаларның психологик үзенчәлекләрен, яшь аермалыкларын истә тотып башкарам.
Музыка ритмына төгәл хәрәкәтләр ясау, уенның сүзләрен сәнгатьле итеп әйтү, төрле образлар башкару – болар барысы да балаларда канәгатьләнү хисе уята, сөйләм телен үстерергә, матурлыкны аңларга ярдәм итә. Алай гына да түгел, алар нәниләрдә дуслык, иптәшлек, гаделлек кебек сыйфатлар тәрбияли. Уен вакытында балаларның ишетү мөмкинлекләре ачыла, мөстәкыйльлекләре арта, оештыру сәләтләре үсә. Кулга – кул тотышып, берәр көйгә күмәк җырлап, түгәрәк тирәли әйләнеп йөрү балаларларда эстетик ләззәт уята, ритмик хәрәкәт буларак күңелле ял бирә.
Уеннарның эчтәлеген балалар өчен гади һәм аңлаешлы, шул ук вакытта кызыклы һәм мавыктыргыч итәргә тырышам. Катлаулырак эчтәлекле уеннарны гадиләштерәм, балаларның яшь үзенчәлекләренә карап яраклаштырам.
Җырлы – биюле уеннарның максаты – балаларда җыр эчтәлегенә һәм музыканың характерына туры китереп, хәрәкәт итү күнекмәләрен формалаштыру; җыр һәм биюләрне мөстәкыйль рәвештә башкарырга омтылыш булдыру; халык авыз иҗаты әсәрләре белән таныштыру һәм аларга карата мәхәббәт тәрбияләү. Уен вакытында балалар көй ритмына хәрәкәтләнәләр, дәртләнеп җырлыйлар, бииләр. Уеннар музыкаль авазларны тоемларга ярдәм итә, бала күңелендә нәфислек, матурлык тойгысы уята.
Иң әһәмиятлесе: уеннар аңлаешлы һәм мавыктыргыч. Җырлы-биюле уеннарны кыз балалар бигрәк тә яратып уйныйлар. Музыка тавышына балалар хәрәкәтләрне тизрәк үзләштерә. Шуңа күрә дә, балаларның уңай эмоциональ халәтен саклап, шат күңел белән уйнауларына ирешү, аларны тыныч һәм мөстәкыйль уйнарга күнектерү, хәрәкәтләрне матур, нәфис итеп башкарырга өйрәтү өлкәннәрнең бурычы булып тора.
I һәм II кечкенәләр төркемнәрендә ял вакытларын оештырганда, күңел ачу вакытларында, физкультминутларда төрле хәрәкәтле уеннарны кулланам: “Күрсәт әле үскәнем”, “Ак калач”, “Ак куян”, “Түгәрәк уен”, “Төсле яулыклар”, “Кайда безнең кулларыбыз”, ”Чума үрдәк, чума каз”, “Кәрия – Зәкәрия” һәм башкалар.
2-3 яшьлек балаларга төрле предметлар тотып биюләр, уеннар бик ошый: яулыклар, тасмалар, кар бөртекләре бирәм, аларны тотып бииләр. Бу – балаларда зур кызыксыну уята, алар тәрбиячеләр күрсәткән хәрәкәтләрне бик яратып күзәтәләр, кабатларга тырышалар. Кулланыла торган предметлар нәниләргә уенның эчтәлеген аңларга булыша, әйләнә-тирә турында күзаллауларын киңәйтә.
Балаларның рухи яктан бай, физик яктан сау – сәламәт булып үсүендә уеннарның әһәмияте бик зур. Бигрәк тә хәрәкәтле, җырлы – биюле уеннар балаларда эстетик тойгы тәрбияләүгә, аларның шәхес булып формалашуына зур йогынты ясый, психик үсешенә ярдәм итә.
Уен вакытында текстка, җырга кушылып, аның кагыйдәләрен үтәп, я булмаса ниндидер роль башкарып, бала үз көченә ышанырга, эшләгән эшенә бәя бирергә өйрәнә, аңарда башкаларның хәленә керә белү, ярдәмләшү, игътибарлылык кебек матур сыйфатлар тәрбияләнә.
Кече яшьтәге мәктәп укучыларын милли тәрбия һәм мәдәнияте белән таныштыру төрле тәрбия алымнарына нигезләнеп башкарыла. Иң киң таралган ярдәмче чыганагыбыз булып балалар фольклорын әйтергә була. Ул- тән хәрәкәтләрен ритмга,көйгә салучы үзенә бер төр иҗат. Аларның нәфислек тойгыларын, зиһен һәм хыял йөгереклеген, зәвыкларын үстерү һәм шуларның барысы бергә бала шәхесе өчен тәрбияви әһәмияткә ия. Бармак уеннары, санамышлар, алдавыч әкиятләр, уеннар- болар барысы да бала өчен кызык.
Татар халык уеннары балаларның иң яраткан шөгыле. Ул уеннар тизлек, зирәклек, җитезлек сорый.Башлангыч сыйныф укучысы мөстәкыйль эшләргә, уйнарга, уйларга тырыша. Уеннар барышында үзе үк үзгәрешләр дә кертә ала. Сыйныфтан тыш уку дәресләрендә төрле уен элементлары кертергә мөмкин. Һәрбер уенны сайлаган очракта баланың яшь үзенчәлеге исәпкә алына. Алар балаларга төрле яктан ачылырга ярдәм итә, акыл,аралашу үсешенә йогынты ясый. Укытучы уен сайлаганда балаларда бер- берсенә карата дустанә мөнәсәбәт урнаштыру, төгәл һәм дөрес бәя бирә белү,таләпчәнлек кебек сыйфатлар тәрбияләүне күздә тота.
Халык җырлары - музыка фольклорының иң якты әсәрләре. Алар -эстетик тәрбия чыганагы. Балада эстетик ләззәтләнү,шатлык, канәгатләнү хисе уяткан һәрнәрсә тәрбияви көчкә ия. Җырлар балаларның иҗади сәләтләрен ачарга ярдәм итә. Укучылар җырлы -биюле уеннарны бик яратып башкаралар. Моңа мисал итеп , һәрберебезгә таныш булган "Чума үрдәк, чума каз", "Миңлебай","Кәрия-Зәкәрия" һәм башка күп төрле түгәрәк уеннарын алырга була.
Кешеләрнең үз- үзләрен тоту кагыйдәләр җыелмасын тәшкил итүче сөйләм этикеты халыкның мәдәнилек дәрәҗәсен билгели торган иң мөһим өлешләрнең берсе булып тора. Сөйләм әдәбе кагыйдәләре - алар милли традицияләргә һәм гореф- гадәтләргә таяна. Өлкән буын кешеләрендә традицион һәм үзенчәлекле сыйфатлар чагыштырмача чиста һәм ачык булып күренә. Безнең әби - бабайларыбыз, тел һәм әдәбият гыйлемен белмәсәләр дә .бала сөйләмендә чит- ят сүзләр буталып йөргәнне яратмаган, саф татарча сөйләшүне таләп иткән. Милләтнең саклануы аның теленә турыдан - туры бәйләнгән. Тукай да өзгәләнеп "И туган тел, и матур тел, әткәм- әнкәмнең теле, дөньяда күп нәрсә белдем, син туган тел аркылы" дип, юкка гына әйтмәгәндер. Шулай ук татарларның сөйләменә ислам диненең тәэсире дә бар. Ә яшьләр сөйләмендә исә рус теле тәэсире сизелә. Хәзергесе мохитта балаларыбыз төрле тәрбия ала. Баланың ата- анасына булган карашы үзгәрүен һәркем күреп тора.
Татар халкының җырлы-биюле уеннары
Чума үрдәк, чума каз
Уйнаучылар кара- каршы ике рәт булып тезеләләр, парлашып кулга — кул тотыналар. Рәт башында бер ялгыз уенчы басып тора. Балалар барысы бергә җырлыйлар:
Чума үрдәк, чума каз,
Тирән күлне ярата ул, ярата.
Әлфия үзенә иптәш эзли,
Белмим, кемне ярата шул, ярата. Илназны ярата шул, ярата.
Уйнаучылар, җыр ритмына туры китереп, хәрәкәтләнеп торалар. Ялгыз бала (Әлфия), рәт арасыннан узып, үзенә бер иптәш сайлый һәм аны (Илназны) җитәкләп ахырга барып баса. Үз парыннан аерылган уйнаучы рәт башына китә.
Уен шулай дәвам итә.
Кунаклар
Балалар, кулга - кул тотынышып, түгәрәкләнеп басалар. Уртага бер бала чыга. Кырыйдагы балалар түгәрәк буенча әйләнеп җырлыйлар:
Ямьле бәйрәм көн килде, Чакырдык без кунаклар; Кунакларны сыйларга,
Салдык майлы коймаклар. Чыж - пыж итеп коймаклар Җәелде, әй, җәелде.
Менә тагын кечкенә
Булып калды, җыелды. Җыелды, әй, җыелды.
Аннан ары кабарды,
Кабарды, әй, кабарды.
Шиңде, юп - юка калды. Пеште инде коймаклар, Сыйландылар кунаклар, Сыйландылар кунаклар. Тордылар, баш иделәр, Таралдылар, әй, шатлар, Бииләр, ай - яй, шатлар.
Кулларын як-якка җәяләр.
Кысылалар.
Кулларын югары күтәрәләр.
Чүгәлиләр.
Эчләрен сыпыралар.
Баш ияләр. Бииләр.
Зәңгәр чәчәк
Балалар, кулга-кул тотынышып, түгәрәк
ясыйлар. Бер бала, чигүле кечкенә мендәр
тотып, уртага чыгып баса. Балалар
түгәрәк буенча җырлап әйләнәләр:
Юл читендә зәңгәр чәчәк
Якты нурлар тарата.
Безнең кызлар һәм малайлар Зәңгәр чәчәк ярата.
Тукап биеп-ощырлап торалар, ә уртадагы
бала, мендәр тотып, түгәрәк буенча биеп
йори:
Якын дуслар арасыннан
Берсен сайлап ал әле. Тезләреңә ипле булыр -
Мендәреңне сал әле.
Мендәр тоткан бала мендәрен бер бала
алдына куя һәм, тезләнеп, аңа кулын бирә.
Ул бала аның тирәли әйләнә, башкалар кул
чабып торалар.
Түбәтәй
Балалр түгәрәкләнеп басалар.
Түбәндәге җырны җырлый-җырлый,
түбәтәйне бар-берсенә бирәләр:
Түбәтәеңне
кигәнсең,
Бик ераклардан
килгәнсең,
Төскә
матурлыгың белән
Шаккатырыйм, дигәнсең.
Кушымта:
Түп – түп-түбәтәй,
Түбәтәең укалы.
Чиккән матур түбәтәең
Менә кемдә тукталды.
Җыр ахырында түбәтәй кемдә калса, шуңа
җәза бирелә (бии, җырлый, әтәч булып
кычкыра н. б.). Уен шулай дәвам итә.
Утыр, утыр, Мәликә
Балалар түгәрәккә басал ар. Берәү, күзен
бәйләп, түгәрәк уртасына утыра. Балалар,
кулга-кул тотыгнышып, түгәрәктә җырлап
әйләнәләр:
Утыр, утыр, Мәликә,
алмагачның төбенә,
Кем утырган каршыңа, әйтеп
бирче тиз генә.
Берәү аның янына килп утыра. Уртадагы
бала аны капшап танып исемен әйтергә
тиеш. Әгәр белмәсә, аңа җәза бирелә. Уен
шул рәвешчә дәвам итә.
Түбәтәйле
Уртада 5-6 урындык тора, урындыкларга
түбәтәйләр куела. Балалар урындыклар
тирәли басалар һәм, көй башлануга,
җиңелчә йөгерә башлыйлар. Көй туктауга,
түбәтәйләрен кияләр, шул арада
урындыкларга утырып өлгерергә тиешләр.
Кем урынсыз кала, шул уеннан чыга. Икенче
мәртәбә уйнаганда. Уртада өч урындык
кала, уйнаучылар саны артыграк була.
Соңга таба бер урындык калдыралар.
Шулай итеп, иң игътибарлы, җитез бала
билгеләнә.
Ак калач
Балалар, кулга-кул тотынышып, түгәрәккә
басалар. Берсе уртага чыгып баса.
Түгәрәктәге балалар, җырлый-җырлый,
калачның ничек пешүен, җәелү-
кысылулуарын кул хәрәкәтләре белән
күрсәтәләр:
Булатның туган көненә Без пешердек ак калач; Менә шулай ул биек, Менә шулай тәбәнәк, Менә шуның киңлеге, Менә шуның тарлыгы.
Ак калач, ак калач, Теләгәнеңне сайлап кач!
Бала үз урынына берәүне сайлап чыгара да
түгәрәктәгеләргә кушыла. Уен-җыр шулай
дәвам итә.
Агыйдел
Балалар, парлашып, бер бер артлы басалар.
Бер бала парсыз кала, ул алга чыга.
Кушымтаны җыр таганда, бачачар
кулларын бер-берсенә тотынган килеш өскә
күтәрәләр (күпер ясыйлар). Шул вакытта
парсыз бала күпер аркылы чыга һәм үзенә
ошаган баланы сайлый. Уен дәвам итә.
Агыйделнең
суларында Ак чиләгем күмелде.
Әйдә, дустым, безнең якка, Безнең яклар күңелле.
Кушымта:
Зәңгәр чәчәк жыя-җыя,
Зэңгэрләттем
Бергә-бергә уйныйк әле,
Бир дускаем, кулыңны.
Миңлебай
Балалар түгәрәк уртасына бер бала сайлап чыгаралар. Үзләре кулга-кул тотынышып, түгәрәк байлап жырлап йөриләр:
Без йөрибез әйләнеп,
Син уртада, Миңлебай,
Син нишләсәң, ни кылансаң, Без кыланырбыз шулай.
Кырыйдагы бачачар туктап калалар, уртадагы бала, җырлый-җырлый, нинди дә булса, хәрәкәт күрсәтә:
Бер болай, бер болай,
Иә, кылыныгыз шулай.
Балалар аның җырын, ул ясаган хәрәкәтләрне кабатлыйлар:
Бер болай, бер болай,
Моны эшләү бик уңай.
Уртадагы бала түгәрәктән берәүне уртага чыгара да, бергә әйләнеп, үзе аның урынына баса.
Уртага кыз бала чыгарылса,түбәндәгечә әйтәләр:
Без йөрибез әйләнеп,
Син уртада, матуркай.
Син нишләсәң, ни кылансаң, Без кыланырбыз
Яулык алыш
Бу уен күбесенчә кыз балалар тарафыннан
уйнала. Кызлар бер урынга түгәрәкчәнеп
басалар һәм бер кеше яулык җыючы итеп
сайлап куялар. Ул уртага чыгып баса да:
Талым, талым, талчыбык, Уртасында бал чыбык,
Ал яулык, гөл яулык,
Бир син миңа бер яулык, -
дип, такмаклый-такмаклый, барлык
кызлардан да яулык җыеп чыга. Җыеп
бетергәч, яулык хуҗаларына берәм-
берәм җәза бирелә. Җәзадан соң уен
тагын яңадан башлана.
Кәрия-Зәкәрия
Балалар, кулга-кул тотынышып, түгәрәкләнеп басалар. Уртага бер бала чыга. Түгәрәктәгеләр бер якка хәрәркәт итеп җырлыйлар. Җырларда уртадагы баланың укуда, хезмәттә, җыр-биюдә булган сәләте, уңганлыгы мактала:
Бу бик яхшы биюче, Бу бик яхшы биюче, Аның биюе матур, Аннан үрнәк алыгыз.
Җырдан соң түгәрәктәгеләр туктап калалар, кул чабып, такмак әйтәләр:
Кәрия-Зәкәрия, коммая, Кәрия-Зәкәрия, коммая, Кәри комма, Зәкәр комма,
Зәкәрия коммая
Бу вакытта уртадагы бала бер иптәшен алып әйләнеп тора. Әйләнеп туктагач, чакырган иптәшен калдырып, түгәрәккә баса. Тагын җыр башлана:
Бу бик яхшы җырлаучы, Бу бик яхшы җырлаучы. Аның җырлавы матур, Аннан үрнәк алыгыз.
Шулай йөзүче, укучы, буяучы һ.б. дип төрлечә әйтеп, җырлап-биепуенны дәвам итәләр.
Яшерәм яулык
Балалар түгәрәк ясап басалар. Кулларын
артка куялар. Санамыш ярдәмендә яулык
салучы билгеләнә. Аның кулында
кулъяулык. Ул, түгәрәктән чыгып, шушы
сүзләрне җырлап йөри:
Кулъяулыгым яшел, яшел,
Яшел чирәм астында. Сиздермичә ташлап китәм Бер иптәшем артына.
Сүзләрне әйткәндә, бер баланың уч
төбенә кулъяулыкны калдырып китә. үзе
түгәрәк эченә кереп баса. Кулъяулыклы
бала, тиз генә артка чыгып,
сүзләрне әйтә-әйтә, уенны дәвам итәргә
тиеш. Әгәр ул тоткарланып торса яки
кулъяулык салганны сизмәсә, аңа җәза
бирелә.
Куянкай
Балалар, кулга-кул тотынышып, түгәрәккә
басалар. Түгәрәк уртасына кереп, бер бала
чүгәли Ул — "куян ". Куян, бер кулын
иягенә куеп, моңаеп утыра. Түгәрәктәгеләр
җырлый-җырлый әйләнәләр:
Ак куянга ни булган,
Әллә инде авырган? Иптәшен дә табалмый, Урыныннан да торалмый, Куян, куян, син сикер, Иптәшең табып китер!
Куян биленә таянып сикерә башлый. Аннан
бер иптәшен уртага алып әгаәнәләр дә,
чакырылган бала куян булып кала. Уен
шулай дәвам итә.
Болында
Балалар кулга-кул тотынышып, түгәрәкләнеп баесалар. Бер бала (Халидә) уртада кала. Түгәрәктәгеләр, әйләнә буенча бер якка хәрәкәт итеп, җыр җырлыйлар:
Чәчәкләр үскән болында Җырлыйбыз әйлән-бәйлән. Халидә, Халидә,
Әйләнәсең кем белән?
Халидә бер иптәшен уртага ала (Әминә). Җыр тагын кабатлана:
Әминә, Әминә, Әйләнәсен кем белән?
Шул рәвешчә уртага 5-6 бала җыелгач, уртадагылар түгәрәкләнеп басалар да, кырыйдагыларга капма-каршы юнәлештә хәрәкәт итеп, барысы бергә җырлыйлар:
Гөлнара, Гөлнара,
Син каласың уртада.
Хәрәкәт туктала. Уртадагылыр күмәк рәвештә бер яраткан җырларын башкаралар. Аннан соң, Гөлнарадан башкалары кырый түгәрәккә басалар, һәм уен яңадан башлана.
Без-без, без идек
Без-без, без идек,
Без унике кыз идек;
Базга төштек бал каптык, Келәткә кердек май каптык;
Кап та коп,
кара, Якуб,
Тимер туп,
Авызыңны ач та йом!
М-м-м
Балалар уен сүзләрен көйләп әйтәләр,
аннары, берьюлы авызларын йомып,
җиңелчә, күңелле көйгә төрле шаян
хәрәкәтләр ясыйлар. Кем көлеп җибәрә,
шул уеннан чыга һәм җәза үтәргә тиеш
була (җырлый, бии, сорауларга җавап бирә н.б.).
Башмакчы
Балалар түгәрәк ясап басалар. Өлкәннәрдән берәү уенны оештыручы була. Ул, кулына бер башмак алып (башмак уйнаучы балаларның аяк размерыннан зуррак булырга тиеш), уртага баса. Җырлый:
Төрле һөнәр беләбез,
Матур итеп тегәбез;
Асыл төсле җепләр белән Башмак башын чигәбез.
Балалар аңа каршы, түгәрәк буйлап йөреп, җыр җырлыйлар:
Әй, башмакчы, башмакчы, Үзең оста такмакчы.
Син җырлама такмагын,
Бир кияргә башмагын.
Балалар җырлап бетергәч, алып баручы башмакны ике бала арасыны куя һәм аларның иңнәренә кагыла. Ике бала ике якка түгәрәк буйлап йөгереп китәләр. Кем беренче килеп җитә, шул башмакны кия. Ул башмакчы була.
Уен яңадан башлана.
Ачык авыз
Балалар, аллы-артлы парлашып, түгәрәк
ясап басалар. Бер бала парсыз кала. Ул
уртада басып тора. Бию көе уйнала. Шул
вакытта эчке якта торган балалар
түгәрәк ясап җитекләшәләр һәм бию
көенә әйләнәләр. Шулай бераз әйләнгәннән
соң. көй кинәт кенә туктала һәм эчке
яктагылар тышкы якта басып калган
балалар белән парлашалар. Бер бала тагын
парсыз кала. Ул, уртага чыгып: "Мин
кем?" —дип кычкыра. Иптәшләре аңа:
"Ачык авыз син!" — дип җавап бирәләр.
Аннан соң "ачык авыз "ның бер әйбере
алына. Уен шулай кабат-кабат уйнала,
һәм "ачык авыз "лар биш-алтыга җиткәч,
аларга җәза бирелә.
Күрсәт әле, үскәнем
Балалар түгәрәк ясап басалар һәм бер баланы уртага чыгаралар. Күмәк җырлап әйләнеп, уртсдагы балага төрле эшләр кушалар. Уртадагы бала кушылган эшне башкара. Кырыйдагылар да: "Менә шулай, менә шулай",-дип, ул эшләгән эшне кабатлыйлар. Эш кушу өчен түбәндәге җыр-такмаклар файдаланыла:
- Күрсәт әле, үскәнем, Ничек кошлар очалар?
- Менә шулай, менә шулай, Шулай кошлар очалар.
- Күрсәт әле, үскәнем, Ничек йөри аюлар?
- Менә шулай, менә шулай, Шулай йөри аюлар.
- Күрсәт әле, үскәнем,
Ничек чаба поездлар?
- Менә шулай, менә шулай, Шулай чаба поездлар.
- Күрсәт әле, әскәнем, Ничек сикерә куяннар?
- Менә шулай, менә шулай, Шулай сикерә куяннар.
Наза
Балалар парлашып, бер-б р артлы
тезеләләр. Бер бала парсыз, ул уенчылыр
каршысына чыгып баса. Балалар, җырлый-
җырлый, баскан җирдә аякларын-
кулларын хәрәкәтләндерәләр:
Наза дигән кыз баланың
Бөрлегәне түгелгән;
"Наза" дигән уенны без Уйныйбыз чын күңелдән. Кушымта:
Наза, наза,
Наза матур кыз бала.
Наза тырыш, уңган бала, Зирәк, акыллы бала.
Кушымтаны җырлаганда, парсыз бала
каршыдагы уенчылар арасыннан биеп үтә,
үзенә пар сайлый, һәм алар икенче башка
барып басалар. Парсыз калган бала уенны
дәвам итә.
Бүген кемнең туган көне?
Балалар, кулга-кул тотъ нышып. Түгәрәк
ясыйлар. Бер бала (туган көне булган бала)
уртага чыга. Уйнаучылар, җырлый-
җырлый, бер якка таба әйләнәләр, ә
уртадагы бала түгәрәк эчендә каршы якка
йөри. Тәрбияче балалар белән бергә
җырлый:
- Бүген кемнең туган көне?
Нигә кояш елмая?
- Белдек, белдек, Гөлсинәгә
Бүген алты (3, 4, 5) яшь тула.
Гөлсинәгә карагыз:
Ничек матур киенгән! Сәламәтлек, бәхет, шатлык Телибез чын күңелдән.
Икенче куплетны җырлаганда, балалар
туктап, кул чабып торалар, Гөлсинә
бии.
Нардуган
Бер бала уртага чыга. Башка балалар аның
тирәсендә бер түгәрәк ясап, кулга-кул
тотынышып, нардуган җырын җырлап
әйләнәләр:
Син уртада, без кырыйда, Әйләнәбез, нардуган,
Син нишләсең, ни кылансаң, Мин дә шуны булдырам!
Җыр беткәндә, уртадагы бала нинди дә
булса бер хәрәкәт ясый, түгәрәктәге
балалар шул хәрәкәтне кабатларга
тиешләр. Кем шуны булдыра алмый,
уртадагы бала үз урынына аны чыгара да,
уен баштагыча дәвам итә.
По теме: методические разработки, презентации и конспекты
![](/sites/default/files/pictures/2015/09/28/picture-675460-1443438855.jpg)
Фольклор аша балаларның иҗади активлыгын үстерүгә интеграль якын килү / Развитие творческой личности дошкольников средствами фольклора через интегративную деятельность
Әкиятләр ярдәмендә интеграль шөгыльләр үткәрү иң үтемле чараларның берсе. Интеграль шөгыльләнгәндә төрле белем өлкәләрендә алган күнекмәләр бер-берсен тулыландырып тора. Инт...
![](/sites/default/files/pictures/2015/09/28/picture-675460-1443438855.jpg)
Хезмәт эшчәнлеген оештыру процессында балаларның танып белү активлыгын үстерү / Развитие познавательной активности в процессе организации трудовой деятельности дошкольников
Хезмәт эшчәнлеген оештырганда, тәрбияче, балаларның төрле яклап үсешен тәэмин итә, үз көчләренә ышанырга, тормышта һәрвакыт кирәкле осталык һәм күнекмәләр формалаштырырга булыша, җаваплылык һәм мөстәк...
![](/sites/default/files/pictures/2016/01/22/picture-741558-1453462904.jpg)
Чыгыш “Балаларның математик күзаллауларын үстерүдә уеннар куллану.”
Балачак – кеше тормышында иң бәхетле чор. Мәктәпкәчә яшьтәге бала бик хәрәкәтчән һәм актив. Аны тирә-юньдәге бар нәрсә кызыксындыра, ул олыларга бик күп сораулар яудыра, аның бөтен нәрсәне беләсе, аңл...
“Сүзле уеннар кулланып балаларның бәйләнешле сөйләм телен үстерү”дигән темага чыгыш. Тәрбияче: Мирзасалихова Л.В.
Кереш сүз Сөйләм теле ике кеше өчен аралашу чарасы булып тора. Кеше кайда гына булса да, кем белән генә аралашса да, әйтәсе килгән фикерен һич икеләнмичә...
![](/sites/default/files/pictures/2018/07/02/picture-1045151-1530530272.jpg)
Татар халык уеннары аша балаларның сөйләм телләрен үстерү.
1. Мәктәпкәчә яшьтәге балаларның сөйләмен уеннар (татар халык уеннары) аша үстерү, аралашу чарасы буларак татар телен үзләштерү өчен шартлар тудыру.2. Татар халкы белән горурлану хисләре тәрбияләү өст...
![](/sites/default/files/pictures/2019/06/28/picture-1151273-1561706525.jpg)
Театр эшчәнлеге һәм бармак уеннары аша балаларның сөйләм телен үстерү.
Театр эшчәнлеге һәм бармак уеннары ашабалаларның сөйләм телен үстерү...
![](/sites/default/files/pictures/2019/12/25/picture-1201980-1577291749.jpg)
Тема по самообразованию: "Татар халык авыз иҗаты, уеннары аша балаларның сөйләм телен үстерү"
Бүгенге көндә балаларның сөйләм теле бик түбән дәрәҗәдә. Ата-ананың бала белән сөйләшергә, төрле уеннар уйнарга вакыты да, теләге дә юк. Бала күбрәк телефонда, компьютерда утыра. Шул сәбәпле бу тема м...